https://t-pen.org/TPEN/canvas/95913 List
ebraicis est ita sephecchilin quod interpre-
tatur uolumen ymnorum." Liber enim psalmorum
quamquam uno includatur uolumine, non tamen editus
uno eodemque auctore: .x. pene prophete sunt qui
eos diuerso tempore scripserunt id est Moyses,
charie esse estimantur. De hiis autem que
<sine> titulis sunt: tradicio talis est ut cuius auctoris
prescriptio precessit. Tertius que sine titulo sunt ipsius
esse credantur. Est autem hic liber allegori
cus et typicis sacramentis signatus, spiritualiter
autem quod natus, quod passus, quod resurrexit.
Christus uere hoc esse psalmorum resonat orga-
num. Sciendum tamen est quod apud hebreos
omnes psalmi permixti fuerunt et inordina-
collegit et in ordinem numerumque disposuit
at per occultum sacramentorum misterium alios
aliis pretulit ordine, dum posteriore uideantur.
Nam secundum historie cursum tercius psalmus quinque-
gesimo posteriores, set propter misterium in ordine
prior est. Sic enim habentur et ceteri quia spiritus sanctus
x. cordarum psallite illi. Psalterium quod uul-
gum canticum dicitur a psallendo nominatur quod
ad eius uocem chorus consonando responderat.
Est autem similitudo cithare barbarice in mo-
dum delte littere. Set psalterii et cythare
hec differentia est quod psalterium illud lignum cancauum,
Vnde sonum reddit, habet superius et decessum
feruntur corde et desuper sonant. Cythara uero
concauitatem ligni inferius habet. Ebrei psalterio
decacordo usi sunt propter numerum decalogum legis."
ut haberi potest ab Augustino in libro .x. cordarum: quod-
libet numerum .x. mandatorum vni corde psalterii.
Vel cythare comparatur quelibet enim propositio secundum philosophum inter-
uallo et linee comparatur, in qua subiectus et pre- [Copula autem est extensio linee medie in
dicatus sunt duo puncta lineam terminantia.
Copula autem est ut extensio linee medie in ÆǷÆǷƿȜƿȜÆ¶ÆȜÆ¶
puncta. Intelligentia ueritatis complexe per
enuncationem significate in anima est intelligibilis
et spiritualis linea in qua si intelligentia delectetur
et iocundetur est uelud linea aut corda sonatina,
ipsa mentis iocunditas tantum est spirituale. Si autem
propositio intellecta sit practica iocundeturque anima non tam
in eius speculatione quam in operis quod regit
executione, tunc enim intelligentia "est quasi ad corda
at pulsum manus soni redditiam." .X. autem
mandata decalogi sunt uelud propositiones practice operum
nostrarum regitiue. In earum itaque intelligentia amata
in quantum regunt et ordinant nostra opera anime
iocundatio quasi .x. cordarum est ad pulsum ma-
nus sonacio. Tria autem latera psalterii,
nere, sunt dilectio Dei qua diliget te et tuum prox-
imum, et dilectio qua tu diligis Deum et proximum,
et dilectio qua proximus diligit te et Deum.
Hec enim singularium trium dilectionis singule tres ex-
tensiones ad duas ceteras sunt summa latera
in figura psalterii. Tria latera quorum su-
premum latus est dilectio qua diligit Deus te
et proximum, et hec dilectio ipse Deus. Hoc latus su-
premum per humilitatis excellentiam concauum
est quia concauitas in typo humilitatis est secundum
quod precipitur in Exodo xxvii: Altare concauum
fieri in humilitatis typis. Ab hoc supremo latere
sonus in psalterio redditur, quia iocundatio anime de
operta recto regimine a Deo incipit et in Deo ter-
minatur. Sicut autem in psalterio unus terminus
corde figitur in uno latere deorsum et reliquus
terminus in reliquo latere resonante sursum protendi-
turque lateraliter quelibet corda iuxta tercium latus.
Sic in te diligentem Deum et proximum quasi
in latere deorsum primo figitur quodlibet x. man-
datorum. Tu enim subiectus terminus es cuiuslibet man-
datorum. Tibi enim dicitur, "Tu non adorabis deum alienum.
Tu non accipies nomen Dei Domini in uanum. Tu serua-
bis diem sabbati." Quodlibet autem trium mandatorum primorum
ad dilectionem pertinens qua a te Deus est dili-
gendus in ipsa dileccione a te in Deum protensa
expresse est quasi corda ab inferiori latere ad la-
tus superius extensa. Cum autem proximi dilectio
non sistat in ipso scilicet proximo, sed per proximum tendatur
ad Deum quia proximus non in se sed in Deo diligendus
est. Et reliqua septem mandata que pertinent
ad dilectionem proximi in ipsa dilectione proximi
in deum tendente, quia ab inferiori latere ad latus
superius iuxta latus tertium protenduntur. Hoc itaque
psalterium spirituale quod non debemus solum ut onus
portare, sed ad oneris et laboris leuamen
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95914 List
logi reducuntur. Quot sunt igitur mandata spiritua-
lia in vno aliquo .x. mandatorum contenta quot-
que affecciones iocunditatis et corde mandatorum
executiones tot sunt in modulacionum varita-
tes in huiusmodi psalterii corda ad istud .x.
mandatorum per rationem igitur scripturarum resonant huiusmodi
psalterii corde. ¶Verumtamen habet psalmorum
omnibus aliis scripture partibus crebrius et expressimus
variat animi affectiones sanctas exprimit. Ideoque
in eo per quandam excellentiam psalterium istud
omit? anima inscripta et affecta sensu verborum huius
hi or li. psalterum istud est dulcissimarum modu-
lationum omnimodis resonans varietatibus vbi
igitur psalmus aliquis exprimit aliomodo?? mandatis affect-
tum quia consonum ad primum mandatorum .x. reducen-
dum huiusmodi psalterii corda prima reddit sonum
similiter vbi exprimitur mandatum affectus quia conso-
nus ad secundum .x. mandatorum reducendum corda
secundum reddit sonum et sic consequente ita scire debemus
in qualibet parte huiusmodi? quota corda psalterii
in illa resonet parte. ¶Aliter autem sed forte non
ita oneret hoc loco psalterium et cythara est
pars mundi habitata. Sic enim quidam philosophorum figu-
eius sic linea ducta a centro mundi in equinoxi-
alem circulum, alterum eius latus linea ducta polo
artico vsque dum occurrat primo ducte ab
equinoxiali circulo homines vero distincti per cli-
mata in hac habitabili sunt sicut corde in cythara.
Vnde secundum varietates climatum naturaliter habunt hii con-
citaciores et arciores illi tardiores vero et
grauiores cum autem dicta tibi angularis figura
communis sit psalterio et cythara cum laudant
homines deum de creataris celestibus que sursum
sunt quasi modulacione psalterii que a superiori
reddit s...um . Cum vero in creaturis laudant
cum terrestibus que deorsum sunt quasi cythara
est que resonat ab inferiori studi tangentem
psalterium ispe David cum laudate deum de celis
vsque ad laudate aque que super celos sunt laud-
date nomen domini et forte bene computanti occurrunt
hic x. corde tacte caste audi cum tangentem
cythara in hoc laudate dominum de terra draco-
nes etc. [possibly 2-4 words] de Cassiodoro psalte-
rium est in modo x. .t delte litere formatum sig<na<?
in sonori cocauitatis obsum ventrem in superiori-
bus habens vbi cordarum fila religata disciplinarum
plectio percussa suauissimam dicuntur reddere can-
tilenam huic cythara ideo dictiur esse contraria quod
ista in vno continet illud conuersa vice gestat
in capite hoc autem organum genus atque signare
apatatus corpori domini quem sicut istud de altio-
ribus sonat sic et illud gloriose institutionis
superna celebrat sicut ispe mihi eadem dicit. Qui
de terra est de terra loquitur qui de celo ventri super nos?
est et quia vidimus hic testimentur Vnde et quid
et hoc opus ....... plurimos ??? esse pre-
in spiritu verbi exprimunt? r.... cordium? ymagi-
nationes alia locutio facta est in mente .....
videtur signorum veritas qui igitur per signa
prophetant pluribus locutionibus loquitur illa spiritus
sanctus et ipsi pluribus locucionibus loquuntur.
ea que prophetant et huius pluralitas locutionum
excluditur in hac prophecia per hoc nomen solilo-
quium quia non spiritus formatus erat ymagi-
nacionibus corporalibus set mens eius ilumina-
ta ad contuendam veritatem sine signis cor-
poralibus in spiritu expressit. quomodo cantica ali-
qua loqubantur allegorice intelligendum est quod
plusquam alii sine figuris prophetant vel que
sine figuris a spiritu sancti. illuminante mente
videretur propter infirmitatem auditorum figu-
ris plerumque leuabat. ¶ Vel dicitur solilo=
quium quo fuid solius spiritu sancti oper fit mentis
illuminatio ad videndam vertiatem sine yma-
ginibus corpoalibus in spiritum hominis impressum. Ipsa
autme coporalium similitudinis in spiritu inpressio
opere videtur. fieri angelico. Unde Augustinus in libro de
trinitate. Dispensacio similitudinis per angelos fit
principatus et potestates et virtute ex quorum
persona dicitur in canticis, id est, ad sponsam. Similitu-
dines auri? faciemus tib cum distinctionibus
argenti. ¶ David tuba compartus quasi eius
re?? alii sunt velut tibie quia certius? aliis prophetans
ad spirituale tabernaculum forcius autem ad spiritu-
ale bellum iocundius exprimit leticiam interioris
solempnitatis et hec sunt officia tube numeris?
¶ Cassiodorius c. 1. diebus diluuio superduc-
ti [-o expunged] criminibus suis terra delicta sic et hii psalmi
tali immo perducti genus humanam pccie?? pol-
contraria rediit. Aliter namque exiuit a patre
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95915 List
et uenit in mundum et iterum reliquit mundum
et venit ad patrem. Unde "a summo celo egressio
a summo celo eggressio eius] is a hymn from Feast of Ascension and Advent (http://cantus.uwaterloo.ca/chant/638370)
eius." Alii autem omnes abierunt, de qua multitudine
pauci redeunt. Christus autem non abiit quia "peccatum
non fecit," etc. Hoc autem est abire libidinoso
non fecit] 1 Pet 2.22 (note whole verse) later reader suggests affectu se instead of "libidinoso"
Augustinus in libro confessonum "Non pedibus aut spaci-
is locorum iter abs te domine aut redire ad te
aut nec filius tuus ille minor equos uel currus
vel naves quesiuit aut auolauit penna vi-
sibli aut moto poplite iter egit ut in lon-
dederas [dissipa] proficiscenti dulcis pater quia
[dederas] et egeno redeunti dulcior in affectu
igitur libidinoso id est tenebroso atque illud est
longe esse a vultu turatur abste." Omnes
alii abierunt quia [Rom 3.23]"omnes peccauerunt et egent
gloria Dei." Pauci vero redeunt quia [Matt 7.14] "arta est via
et qua proexerunt et quo provenerunt. Ab-
ierunt autem ab habitacione sine qualitate,
bona, sine quantate magna, sine situ presente,
sine habitu omnia continente, sine loco ubique
tota, sine tempore sempiterna, sine forma
formosissima, sinque similitudine pulcherima.
a nulla discordia intus perturbabilia non
ex conviciabili nullius possessionis indiga?
quia nihil diuiciarum est ei exempla?. In hac fulget
pit olet quod non spargit flatus quod non
marginal notes appear to be glosses on olet and flatus
omnes qui peccauerunt huius relictam pulcri-
tudinem recolens propheta ad eam que? fessus
anhelans suspiratur et ingemescit dicens
[Ps. 118.5] "heu me quia incolatus meus." Que est
autem prima mansio ad quam ab hac recedens
venit? Putredo et vermis. Stercus et cinis.
hec enim prima mansio est ipse homo quia vertens
does line end with qualiter which is in the right margin?
se ab incommutabili bono, primo conuertitur ad
seipsum libidinose amandum. Vt enim docet
Augustinus in libro de trinitate .xii. "Non transit anima a
summis ad infima nisi per sui medium?" Huius
dicens [Job 25.6] "homo putredo et filius hominis ver-
mis." et Mathathias in libro Machabeorum
libro .2. [2 Macc. 2.62] "Gloria impii stercus et vermis." Hec
mansio est corruptione boni, mala amoris,
per diuersa sparsa. Fluuio temporis abrupta
carentia forme deformis sui dissimilitudine
turpis discordia intus perturbata hostili in
pena ab extraviciata? omnis viri indiga? quia nihil
diviciarum est ea intra. In hac tenebrescant
fantasmatum calignes perstrepunt? vel acu-
edacitas. Habendo fugit quod fastidit soci
etas in hac miseria degenti uoce mise-/recorditer exprobantis et ab hac ad desertam
felicitatem redire commonetis. dicitur Adam ubi
mansionem nisi per inifinitum vacuum et inane
Mansio enim relicta per infinitum distat
ab ista nec est substantia media? Et qui mirum
sitam pasto ruens spacio nec habens quo he-
reat. In medo ipso conutitur et confringitur preci-
picio? hoc precipico? concussi efficiuntur stupidi
ita, scilicet, ut verberati non doleant tracti non
sentiant. Si quando autem medicinalis Petrus? pe-
nitentia stuporem parumper aufferat dolorem
concussionis uel medicinis sentiens. geme-
bunde exclamat. Non est sanitas in carne
mea a. f. a. t. Misere mei quoniam. .i. sum, etc
biblical quote reduced to single letters, followed by another quote
Quomodo autem reducitur ad patriam? cum recessum?
sit ab ea per [in] infinitum. Non est possibilis
redditus nis per [in] infinitum virtutem cum infinitum
a virtute finita non possit pertransiri. Vnde
veracissime dictus est homo spiritus vadens
et non rediens. Redit autem per attractum illum
de quo dicitur nemo venit ad me nisi pater qui
misit me traxaerat illum. ¶Cuum autem hec
putas mansiones sunt hec temporalia in homine in-
hiis turpiores sunt mansiones vicia scilicet que
numquid inter has mansiones est infinitum
vacuum? puto quod sic quia omnies creatura rationalis
infinite creaturam [cre] excedit irrationalem.
Quantumlibet enim multiplicata irrationalis creatu-
ra non equiparat rationalem. Similiter omnis creaturua
defectionem creature in infinitum excedit. Qua-
propter cum prima mansio sit ipse homo, secunda cre=
ature iliicite amare, tertia defectiones cre-
ature per infinita vacua. Iter est anime
Et folium eius non defluet, etc. Folium
verbum signat, iuxta illud: "folium eius non
defluet," quod aperte in sermone de Samuele
dicitur, i. Regum .iii.: "Nullum ex verbis eius in terram
cecidit." Non inmerito verbo folium comparatur, quia si verbi sonantis recipiamus generacionem, inveniemus in eo folii figuram. Incipit enim eius formacio in trachee arterie stricto et rotundo, et perficitur in oris latitudine. Habetque in stricto et rotundo trachee arterie quasi folii caudam qua adheret arbori; in ore vero, quasi eius folii expansam latitudinem. Vel eciam usque ad egressum ab ore quasi strictum caude habet; post egressum ab ore quasi folii undique dilatacionem. Sic igitur verum in verbo vocali quasi viror et vita est folii. Folia vero arboris sunt ornamenta; sic sermo est solus quo homo plus aliis animantibus decoratur. [Ecclus. 5:15] "Honor enim et gloria in sermone sensati," sicut scribitur in Ecclesiastico 5o, et in eodem, capitulo 4 [x MS]: [Ecclus. 4:29] "In lingua agnoscitur sapiencia, et sensus, et sciencia, et doctrina in verbis veritatis."
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95916 List
verbi formati respiciamus generacionem, invenie-
mus in eo folii figuram. Incipit enim eius for-
macio in trachea arteria, scilicet in stricto et ro-
tundo, et perficitur in oris latitudine. Habetque in stric-
to et rotundo trachee arterie quasi folii caudam
qua adheret arbori; in ore vero, quasi eiusdem
folii expansam latitudinem. Vel usque eciam
ad egressum ab ore quasi strictum caude habet;
post egressum quasi folii undique dilatacionem.
Signacio vero in verbo vocali quasi ruor et vita
est folii. Folia vero arboris sunt ornamentum et
sermo est solus quo ceteris animantibus homo plus
decoratus sicut habet in Ecclesiastico .iiii. [Ecclus. 5:15] "Honor
enim et gloria in ore hominis sensait," in eodem, capitulo
x. [Ecclus. 4:29] "In lingua agnoscitur sapiencia, et sensus, et
sciencia, et doctrina in verbis veritatis." Folia eciam
sunt arboris et fructus munimentum et defen-
sio contra extrinsecas intemperies. vt in Parabolis
xii, "Os iustorum liberabit eos." Sermo enim compositus
ut repellit ardorem, sicut scriptum est in Parabolis: [Prov. 15:1]
"Mollis responsio frangit adorem," licium et inimi-
ciciarum sedat turbinem, et in Ecclesiastico .vi. [Ecclus. 6:5] "verbum
et inimicicias." Fluit autem folium quando dis-
continuatur ab arbore. Folii autem spiritualis dis-
continuacio est verbi exteriorum ab interiori dis-
iunctio. Hoc est cum aliud dicit verbum exterius
et aliud sentit mens interius. Causa autem casus foli-
orum cuasa est condensacio et deficcacio succi
glutinosi. Similiter cum siccatur humor caritatis,
amor vidilecet veritatis, cadit folium verbi discontinua-
ti a verbo interiori. Folium autem cadens in terram
decidit, quia illuc cadit verbum ubi terminatur intencio
dicentis. Omnis autem mencientis intencio
in terra terminatur, quapropter eius verbum in terram cadit.
Veridicorum autem verba nusquam cadunt, sed usque ad
celum intencionis directione contingunt. De
hac foliorum in excelsum protensione in Ecclesiastico
iiii.: [Ecclus. 35:21] "Oracio humiliantis se nubes penetrabit." Hec
autem folia medicinalia sunt omnium infirmitatum
sanatiua. Vnde Ezechielis xlvii: [Ezech. 47:12] "Fructus eius in cibum,
et folia eius ad medicinam," et in Apocalypsis ultimo, [cf. Apoc. 22:2]
folia arboris illius sunt ad sanitates gencium de-
putata. Item: Verbum Domini bene dicitur folium, quasi fi-
lum a multitudine filorum. Sicut enim folium unum habet
vnum filum in medio super quod quasi super fundamentum
construitur tota fabrica folii, et ex illo media-
no filo ramificantur hinc multa fila, illaque fila
alia in plurima alia, sic verbum Domini medianum
filum superfundatur habet dilectionem, que dilectio
ramificatur hinc in precepta tria dilectionis
Dei, et inde in septem dilectionis proprie, illaque decem
ramificantur in alia innumera , texturamque
scripture componunt. Hec autem folia hanc habent pre-
rogativam ad alia, quod preter morem foliorum fruc-
tificant, nec fructum contemptibilem, sed super omnia
expetibilem. Vnde Ysaiae 57: [Is. 57:19] "Creavi fructum
labiorum pacem, pacem ei qui longe est et quippe,
dicit Dominus." Et in Parabolis 13o: "De fructu oris homo
Mons signat Dominum salvatorem. Vnde Ysaiae
ii.: [Is. 2:2] "Erit in novissimis diebus mons domus Domini,"
etc. [cf. Dan. 2:34-35] Et Daniel dicit lapis precisus de monte sine
ecclesiam signat, unde Psalmista: [Ps. 124:1] "Qui confidunt in Domino
sicut mons Syon." Item idem: [Ps. 132:3] "Sicut ros Hermon
qui descendit in montem Syon." Item, montes sunt
Apostoli et Prophete. Vnde Propheta: [Ps. 103:18] "Montem excelsi cervis."
Item, montes sanctos viros, sive divinos libros, sive angelos
signat vt in illo Psalmo: [Ps. 120:1] "Levavi oculos meos in
montes." Mons quoque populus est Iudeorum. Vnde in Daniele: [cf. Dan. 2:34]
ii. "Abscisus est lapis sine manibus de monte," id est Christus,
sine virili opere, de populo Iudeorum. Item, mon-
tes sunt homines altitudinem huius seculi ap-
petentes. Vnde in Psalmo [Ps. 96:5] "Montes sicut cera flux-
erunt. Item, Monte sunt <seg type="deletion">altitudines seculi appe-
tentes</seg> divites et potentes uel pontentes huius
seculi, ut in Iob xli: [Iob 40:15] "Huic montes herbas fer
unt," quod est vicia carnis. Mons eciam est dia-
bolus propter timorem, vnde in Ysaia: [Is. 13:2] "Levate signum
super montem caliginosum," et in Ieremia: [Ier. 51:25] "Ecce
ego ad te mons pestifer," et in Apocalypsi scrip-
ignis et sulphuris, [cf. Apoc. 8:8; 20:9] quia contumacia diaboli
eterna pena iehenne dampnatur. Mons eciam dicitur dog-
ma hereticorum, Vnde in Psalmo ex persona ecclesie dicitur: [Ps. 10:2]
"In Domino confido, quomodo dicitis anime mee, transmi-
gra in montem." Ieremia: [Ier. 13:16] "Et Date Domino Deo
vestro gloriam antequam offendant pedes vestri
ad montes caliginosos," hoc est, cauete ne for-
te gressus operum uestrorum in superba doctrina here-
ticorum offendentes, in caliginem errorum
cadant. Item, in Psalmo: [Ps. 74:7] "A desertis montibus."
Montes duo herei, qui in Zacharie scribuntur,
sunt duo testamenta, de quibus quorum medio
quadriga Domini, id est quatuor evangeliorum predi-
catio. Montes autem, ut ait Rabanus, ab
eminentia dicuntur, quasi eminentes. [Hrabanus, De universo, 1, 13 (PL 111.59)] "Sunt autem montes
tumores terrarum altissimi." Mons autem est cum
terra in parte aliqua levatur super tocius terre
planiciem naturalem. Per hanc proprietatem signare potest
mons tam superbos quam bonos. Quasi enim plani-
cies terre naturalis est ipse status hominis quem
naturaliter habet a condicione, quasi planiciem terre
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95917 List
nec excederet, nec infra subsideret, qui secundum hominem,
id est secundum quod dictat racio naturalis, viueret. Qui itaque
per graciam supra hunc statum eleuatur et quodammodo
supra se ut secundum Deum viuat, quasi terre naturalem plani-
ciem excedit. De secundo elevato in montem dixit
Ieremias Tren. iii.[Lam. 3:28] "Sedebit solitarius et tacebit,
quia levavit super se." Superbia iterum est amor
proprie excellencie, que appetit elevare hominem
supra statum sibi congruum, et quantum est de se
elevat. Hec itaque elevacio hominis supra se, quid
est nisi supra terre naturalem planiciem in mon-
tanam altitudinem erectio? De hac in montanam
altitudinem eleuacione dicitur per Abdiam:· <ss book="Abd" loc="1.3">Sup-
erbia cordis tui extulit te, habitantem in scissu
-ris petre, exaltantem solium tuum.</ss> Ob hanc
supra se elevacionem dicitur Diabolus mons, de qua
elevacione Ysaiae xiiii: <ss book="Is" loc="14.13-14">Qui dicebas in corde
tuo, in celum conscendam, supra astra Dei exalta-
bo solium meum, ascendam supra altitudinem
nubium, similis ero altissimo.</ss> Item, quasi terre
naturalis planicies est gradus cuiusque boni,
ad quem gradum eciam non supra pertingit communi-
tas hominum, quasi igitur montes sunt qui supra hunc
itaque modo montes sunt qui uel in bonis extrinsecis,
vtpote diviciis et potentiis secularibus; vel
corporis dotibus, utpote viribus, vel animi, vtpo-
te ingenio uel sciencia, communitatem hominum transcen-
dunt. [Augustinus, In Iohannis evangelium tractatus, 2, 5] Secundum hunc modum tam boni quam mali mon-
tes sunt. Quidem sunt montes sicut Iohannes
euangelista, qui secundum Augustinum, mons est propter
sciencie celsitudinem. [cf. Augustinus, Enarrationes in Psalmos, Ps. 124, 5] Similiter et Arcius propter acuti
ingenii preeminentiam. [cf. Augustinus, Sermo 45, ((CCSL 41))] Sicut et quondam Iudeorum
populus ad ceteras naciones mons fuit religio-
nis et obseruancie legis prerogatiuam, Sic
quoque nunc Christianus populus. Christus quoque hoc
modo mons altissimus propter immunitatem peccati
et cuncta bona in quibus prelatus est toti generi
humano. Sunt autem quidam montes aurei, ad
quod accedere possunt homines propter dracones et
griphes et immensorum hominum monstra. Hii mon-
tes possunt precipue angelos significare, qui propter
sapiencie claritatem et a terrenis fecibus de-
fectionem, bene auro comparantur. Et propter sui
per graciam supra se eleuacionem montibus,
ad quos dum hic peregrinamur per apertam visio-
nem accedere non possumus, peccatis nostris que
per suggestiones demoniorum perpetrauimus
penis que peccatorum impedientibus. Demones
autem et peccata per dracones et graphes eciam
hominum monstra signari notum est, vt in Ysaiae
xiii.: <ss book="Is" loc="13.21-22">Replebuntur domus eorum draconibus,
et habitabunt ibi struciones, et pilosi saltabunt
ibi, et respondebunt ibi vlule in edibus suis, et si-
rene in delubris voluptatis. Item, idem, Erit
cubile draconum et pascua strucionum, et
occurrent demonia onecentaurius, et pilo
sus clamabit alter ad alterum.</ss> Item, est mons
quidam Olimpus qui nubium excedit altitudinem,
et sub vno cacumine fulmina et tonitrua ve-
ntos tul turbines, et omnes aieris despicit
intemperies in suo cacumine ab omni temperie
pacatissimus. Vnde et litteras ibidem in puluere
scriptas perpetuo seruat non obliteratas, eius tamen
partes inferiores omnes impetunt aieris intem-
peries. Qui itaque per hunc montem, cuius
nomen totus ardens interpretatur, signantur nisi
hii qui toti inflantur illo quem Dominus venit
in terram mittere, illo inquam igne de quo dicitur
Dominus noster ignis consumens est. In quibus
viciorum consumpta rubigine per mentis contem-
plationem eleuati sunt supra fantasmatum
nubila fantasmatum , minasque et terrores
hominum, et mundi aduersitates quasi tonitrua
et fulgura et ceteras intemperies sub se
despiciunt et sub se derident, secundum Domini vocem:
Non timentes tamen eos qui corpus occidunt, etc. mentis
seruantes serenitatem dum corpus tribulatur,
cum Apostolo: <ss book="Ro" loc="12.12">Spe gaudentes, in tribulacione
pacientes. Qui iterum ait: Non solum autem homo
sed et gloriamur in tribulacionibus.</ss> Hii tales legis
Dei scienciam menti, quasi montis cacumini, inscrip-
tam, seruant a mundi turbinibus non oblitera-
tam. Sunt alii montes qui per spongiositatem
hunt, de quibus erumpunt fontes et fluuia.
Hii sunt per humilitatem intus eam, per concupiscenciam
sapiencie eam suggentes, haustamque docendo
aliis, illam influentes prius faciendo quod
prius monet Vnde in parabolis .ii. <ss book="Prv" loc="2.20-25">Inclina cor tuum
ad cognoscendum prudentiam. Si enim sapienciam
inuocaueris vel inclinaueris cor tuum prudencie,
si queris eam quasi pecuniam, et quasi thesau-
ros effoderis illam, tunc intelliges timorem
Domini, et scienciam Dei inuenies.</ss> Deinde in Parabolis .v.
consequenter admonet: <ss book="Prv" loc="5.16">Diriuentur fontes tui fo-
ras, et in plateis aquas diuide tuas.</ss>
Sunt alii montes qui sulphureum ignem
fetentem et caliginosum exfluant et euo-
munt, ut Ethna, Veseuus, et Chimera. Et qui sunt
Ethna] recte, Ethma MS Veseuus] recte, Veseus MS
hii montes nisi huius mundi potentes, in
quibus plerisque ardet et fetet vicium luxurie,
maxime illud non naturale? Hic ignis fetens
et calignosus, cum erumpit in verba uel in
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95918 List
funesto opera, quid aliud est nisi flamma
sulphurea erumpens de monte. [<citation source="Etymologiae" locus="11.3.36" author="Isidore">Potentes
bene comparantur Chimere. In cuius vna parte habitant
leones, in altera capre, in tercia dracones,
hii sunt potentes leones crudelitate, capre
fetenti petulancia, dracones astuta frau-
dulencia. Possunt eciam hii montes esse heretici,
qui doctrinam efflant fetentem et caliginosam.</citation>
Est eciam essencialis causa montium terremotus, quo pars
terre sursum in eminenciam propellitur. Quid autem
est terremotus nisi prosperitatis terrene concussio
et perturbacio. Per hanc concussionem et perturba-
tionem multi de imo vite abiecte et impure
ad vite sanctissime celsitudinem propulsi
sunt. Nonne hic terremotus sustulit Saulum in Pau-
lum, qui cacumen suum sustulit in tercium celum?
Est alia causa generacionis moncium, aquarum videlicet
super terre superficiem inundacio, que partes terre
minus solidas secum trahit, congeritque in cu-
mulum alicui super terram solidiorem suo trac-
tui non cedentem. Quid autem hec inundacio
nisi gracie predictio, que in sacramento baptismi
infirma mundi secum trahit, et in vnitatem
fidei et dilectionis secum congerit, et per vite e-
minentiam sustollit fortibus mundi, et resisten-
tibus huic inundacioni in imo et confusione
remanentibus, secundum quod scriptum est: [<ss book="1 Cor" loc="1.27">Infirma elegit
Deus ut forcia queque confunderet.</ss> Si autem sit
alicubi vis mineralis, que aquam roris et
pluuie condenset in terram, sicut est vis mine-
ralis que conuertit aquam in lapidem, generet-
temporis crescentes. Hiis montibus bene sig-
nificantur hii in quibus vis gracie Spiritus Sancti que
pluuiam doctrine consolidat, et in vite con-
facit. Notandum quod quanto montes sunt excel-
siores, tanto sunt intemperiebus aeris magis
expositi, et a turbinibus magis impetiti. Sic
homo, quanto est vite eminentior, tanto magis
temptacionibus impellitur et aeris potestatibus im-
petitur, et sepe exterioribus tribulacionibus. Omnes
autem montes piramidales sunt, et in conum
tendunt. Hoc autem signat in bonis montibus
quod tendunt ad hoc ut sint vnum in Christo, qui
est vera vnitas et summa simplicitas. In malis
mailis montibus signat quod eorum finis est punctio
pene gehennalis, et in puncto descendent
ad inferna. Ipse enim conus punctalis, in quantum
vnum solum in summitate simplici, gerit typum
vnitatis in Domino. Inquantum autem acutus
et pungitiuus, gerit typum acuminis pena-
litatis, et subiti descensus ad illud. Montes
eciam in quanto primo suscipiunt radios solis et
vltimo, gerunt typum ecclesie de Iudeis, quo
primo credidit, et in fine credet relique
saluabuntur. Descensus a sinu patris descen-
dit in sinum paupercule virginis quasi non
artus thalamus originalis. Vnde amictum luce
inaccessibili inuoluunt obituri vilesque pan-
melim ei qui celum terramque replet ampla
stais est presepis angustia lac suit vberum
maternorum qui solidus est cibum angelorum qui
tium corporis qui potestatem habet corpus et animam
mittere in gehennarum ignis magistros audit
et interrogat qui vnus est magister omni do-
cens ueritatem fabro supponitur qui fabri
opprobia qui verbo veritatis se supportat
opprobria] did the scribe start to write this on the previous line and then repeated on this one?
omnia ligatur loris qui ligat elementa maius
ipsa turpissiam et vilissima tamdem vite spe-
ciosissima et nobilissima morte condemp-
natur turpissima et vilissima et descendit
ad ima breariter et te reduxit ab alta celi
Augustinus de ciuitate Dei leo de pace pax corporis est
ordinata temporantia parcium pax anime rerum
rationabilis ordinata requires appeticionis
pax anime rationalis ordinata conuentionis actio-
nisque consensio pax corporis et anime ordina-
ta vita et salus animantis pax homins mor-
talis et Dei ordinata in fide sub eterna obe-
dientia pas hominum ordinata concordia. pax
domus imperandi obediendique concordia cohabi
que concordia ciuium, pax celestis ciuitatis
ordinatissima et concordissima societas fru-
endi Deo et inuicem et in Deo. pax omni re-
rum tranquillitas ordinis ordo est dispariumque
rerum suarum cuique tribuens loca dispositio omnis
igitur usua loca temporalium refertur rerum ad
statum pacis eternis in terrena ciuitatae. In celes-
ti enim ciuitate refertur ad fructum pacis eter-
ne. Augustinus Omelia de verbis Domini, quinque
septima: <citation source="cf. PL 102.1709-1710" locus="De verbis Domini" author="Augustine?">Pax est serenitas mentis tranquil-
culum confortum caritatis. Hoc est qui simul-
tates tollit bella conpescit conprimet i-
ras superbos calcat humiles amat discor-
des sedat inimicos concordat cunctis est
placita non quereit alienum nihil deputat su-
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95919 List
nescit extolli nescit inflari. Hance igiture qui ac
capit teneat qui perdidit repetat qui ami-
serit exquirat quoniam qui in ea non fuit in-
uentus, abdicatur a Patre, exhaeredatur a Filio, nichi
lominus a Spiritu sancto alienus efficitur.</citation> Cassi-
odorus: <citation source="4 (CCL 97:000)" locus="Super Psalterium" author="Cassiodorus">Crux est humilium inuicta tuitio super-
borum deiectio, victoria Christi, perdicio dyaboli, inf-
ernorum destructio, celestium infirmatio, mors
infidelium, vita iustorum. </citation> Augustinus Super Johannem omelia:
<citation source="In Iohannis euangelium tractatus" locus="40.9 (CCL 36:000)" author="Augustine">quadam moneta dei sumus, nummus a thesauro oberraui-
mus. errore detritum est quod in nobis fuerat impressum
venit qui reformet, quia ipse formauerat; que-
rit et ipse nummum suum, sicut cesar nummum
suum; reddite ergo que caesaris, etc</citation> Cassiodorus:
in pace in idipsum dormiam et requiescam in id-
ipsum quippe dicitur quod ulla rerum vicissitudine commu-
tatur hoc ipsum in se permanens impermutabili perhen-
nitate consistit.</citation></commentary>
<commentary relatedtext="dictum 45" locus=""> Qui erant sub lege erant spiritualiter in nocte,
quia inter oculos eorum et solem spiritualis intelligentie
interponebatur terra carnalium sacrificiorum et observan-
tium legalium. Alio modo sunt in nocte inter quorum aspec-
tum mentis et eundem solem interponitur terra,
id est terrena superflue et illicite amata. Nox
autem est frigida humida, indiscretos habens tuo -
last word should read "timores" but looks like tuo, with the "o" having a titulus over it.
res. In ea vigilant fere bestie, et sopiuntur man-
suete. Similiter, in predicta nocte frigescit caritas,
viget humor fl|||||do concupiscentie, tor-
quent indiscreti timores, quia in ea timetur
homo magis Deus, plus iactura transitorii
boni quam permanentis, plus perdunt corporis quam
anime, etc. In hac nocte vigilat leo [....] ,
lupus rapacitatis, vrsus voracitatis, vul-
pes fraudulencie et cetere consimiles fere, et
consopiuntur affectiones mansuete. Nox autem
est umbra piramidalis, que incipit a lato et
terminatur in acutum. Sic lata est via voluptatis
in principio sed ducit in acutissimas puncturas
penarum gehennalium. Hec omnia sepe inuoluit
omnia corpora terrestria, sed de celestibus corporibus
solam lunam. Celum scriptura est. qui versantur
in meditacionibus et lectionibus scripturarum cele-
stibus corporibus assimilantur. Stelle fixe sunt sancti
contemplatiui. Planete, quibus ascribitur
ordinacio mundi inferioris, sinit predicatores
et prelati ecclesie; de hiis non voluitur nocte
nisi qui stultus ut luna mutatur. Luna cete-
ris terre est proximior, in confinio ignis ele-
menti corruptibilis et etheris ignis inpermutabilis.
Tales sunt qui volunt simul possidere verita-
tem cum mendacio, Deum scilicet cum mundo, qui tan-
git ex una ignem corruptibilem et amorem
rerum corruptibilem, et ex alia ignem inpermutabilem,
id est amorem celestium. Sciendum eciam quod dicitur nox
ab occasu usque ad ortum solis super orizontem.
Quia enim ab occasu usque ad ortum sumus in umbra
terre. Vnde tman in ipso extremo umbre undique,
propter affinitatem eius ad radios solis, est mul-
tum de refulgentia radiorum solis, de qua reful-
gencia ante ortum et post occasum splendet
aurora et lux vespertina, et potest homo in claritate
huius refulgentie videre ad recte operandum, et
gressus suos recte dirigendum. In profunditate
vero vmbre nichil splendet de hac refulgentia,
nec potest hunc videre ibi ad operandum, aut ad
gressus recte calle dirigendum. Quia igitur nullus
est mundus in hac vita, omnes in nocte sumus.
Omnes sumus in vmbra terre, quia non est aliquis, qui
aliquantulo saltem terrenorum teneatur amore,
vt non possit ea sine tristicia aliquantula amit-
tere. Sed qui minus tali detinentur amore, magis
accedunt velud extremitati vmbre et luci. Qui
vero plus tenentur amore tali, magis sunt mersi
in profunditate vmbre. Que igitur non obscurantur
in infidelitate aut peccato mortali, sed solis venia-
libus maculantur, sunt quasi prope extremitatem vmbre,
nisi pervenit ad eos claritas refulgentie
radiorum gracie et fidei per dileccionem operantis,
dirigant in via iusticie. Qui vero infidelitate
aut peccatis criminalibus obscurantur, sunt quasi in
profunditate vmbre, ubi predicta refulgentia
gracie et fidei per dilectionem operantis ad eos non
pervenit, ambulant in tenebris, quo va-
<commentary relatedtext="" locus=""> Secundum Augustinum, <citation source="De menadacio" locus="3.3 (CSEL 41.415)">Mendacium
est cum quis aliud habet in animo, aliud in verbis
uel quibuslibet significacionibus enunciat. Vnde
eciam duplex cor dicitur esse mencientis, id est duplex
cogitacio: Vna rei quam veram esse, uel scit, vel
putat; altera eius rei quam uel ista profert,
sciens esse falsam uel putans.</citation> Et propter hanc dupli-
citatem peccat omnis menciens. Cul-
pa enim est ipsa in animo mencientis fallendi cu-
piditas, siue fallit siue non. Hanc duplicitatem
sequitur insconstantia. Vnde Iacobo .1.[Iac. 1:8] <ss book="Ias" loc="1.8">Vir duplex
animo inconstans est in omnibus viis suis.</ss>
Quia nimirum clam sequitur, <citation source="De mendacio" locus="3.3 (CSEL 41.415)">quod putat uel scit esse
verum.</citation> Palam vero ne deprehensus confundatur,
sequitur quod extra asserit, et ita neutrius oppositorum vi-
am constanter ambulat. Sed ab hac in illam
et econverso, crebro et esitanter dissilit. Vnde in neutra
via successus inuenit, sicut scriptum est, in Ecclesiastico
iii. [Ecclus. 3:28] <ss book="Ecclus" loc="3.28">Cor ingrediens duas vias non habebit
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95970 List
successus. Immo eciam ut sequitur: in illis scandali-
zabitur.</ss> Scandalum autem non est sine ve . Vnde
Ecclesiasticus, [Ecclus. 2:14] <ss book="Ecclus" loc="2.14">Ve, duplici corde, et labiis scele
ratis, et peccatori ingredienti duabus viis.</ss> Ne igitur
in duabus viis scandalizemini, et incurratis: [Iac. 4:8] <ss book="Iac" loc="4.8">Pu-
rificate corda vestra duplices animo,</ss> sicut monet
Apostolus Iacobus iiii. Et ne ignores medicinam
purificantem, subiungit. [Iac. 4:9] <ss book="Iac" loc="4.9">Miseri estote, lugete
et plorate; risus vester in luctum conuertatur, et gau-
dium in merorem.</ss> Secundum autem suprapredictam men-
dacii diffinicionem patet quod falsum dicens potest non
mentiri cum putat, scilicet falsum quod asserit, esse verum
et verum dicens potest mentiri cum scilicet putat falsum esse
falsum quod asserit. Item, quod omne mendacium
peccatum sit patet ex eo quod mentiens non vtitur sermo-
ne recto fine. <citation source="De mendacio" locus="3.3" author="Augustine">Omne autem quod non recto fine
fit, peccatum est,</citation> sicut dicit Augustinus. Finis autem
rectus sermonis est, ut qui loquitur formet
in intelligenciam et credulitatem alterius quod in sua
intelligencia et credulitate formatur, vt
hiis ad quem sermo dirigitur veritate illus-
tretur qua se credit hiis qui loquitur illustrari.
Qui autem est recti finis priuacio et ordinis,
quia nisi vanitas, error, et confusio? Unde infra,
Quoniam non est in ore eorum veritas , etc. Et Ecclesiastico
xx: <ss book="Ecclus" loc="20.27">Pocior est fur quam assiduitas viri men-
dacis arabo ambo predictionem hereditabunt.
Mores hominum mendacium sine honore et confusio
illius in ipso sine intermissione.</ss> Item omne men-
dacium ideo est peccatum quia is qui mentitur
de seipso falsum peribet testimonium. Verbum enim
oris exterius testificatur verbo mentis interius;
immo mens ipsa per verbum oris de se testimonium
dicas. Hoc namque perohibet mendax ergo animus
sui ipsius est testis falsus, contra quod in
Exodo .xx. scriptum est: [Ex. 20:16; cf. Mt. 19:18] <ss book="Ex" loc="19.18">Non falsum testimonium
dicas.</ss> Hoc namque, ut dicit Augustinus, prohibetur
mendacium, quia mendax, ut dictum est, de se-
ipso falsum dicit testimonium. Non tamen intelligendum est
quod in omni mendacio, eciam leui, sit transgressio deca-
logi. Quid autem magis detestandum quam sui
ipsius testis falsus? Vnde Ecclesiasticus xiii: [Prov. 13:5] <ss book="Prv" loc="13.5">Verbum mendax
iustus detestabitur. Et Parabolis viii, [Prov. 8:13] Os bi-lingue detestor.
lingue detestor.</ss> Item, omnem peccatum hoc est men-
dacium, quia mendax abnegat veritatem, que veri-
tas, si Deus est, patet quod non est eius abnegacio
peccatum est, sed eciam erubescere ipsum confiteri.
Si autem dicat quis mentientem peccare
non negare veritatem nisi illam que est in
enunciando, adhuc sequitur quod omne mendatium
sit peccatum, quia inordinatum est peiora pero-
ribus preferre. Veritas autem enunciacionis eciam
hiis omnibus transitoriis est preferenda, quia
quam postponit alicui transitorio is qui menti-
tur. Vnde Augustinus in libro De mendacio, <citation source="De mendacio" locus="20, 41 (CSEL 41, 461)" author="Augustine">Si quisquam
proponeret sic sibi amandam veritatem et non
tantum que in contemplando est, sed eciam in vero
annunciando quod in suo quoque genere rerum verum
est, et non aliter proferendam metu corporis
sentenciam quam in animo concepta atque proscripta est,
prospecta est, ut fidei veridicam pulcritudinem non
solum auro et argento et gemmis et amenis pre-
diis, sed eciam ipsi vniversi temporali vite omnique cor-
poris bono proponeret, nescio utrum sapienter
a quoquam errare videretur.</citation> Quasi diceret Augustinus, cre-
do quod non sapienter errare diceretur, immo vere .
Item, peccatum qui prestigia, uel aliquomodo, deludium
visum corporalem, faciendo aliter apparere nigrum
apparere uel econverso, uel festucas apparere serpen-d
des, uel aliquid huiusmodi. Ergo cum visus mentis melior
sit quam visus corporis, eiusque decepcio peior,
multo forcius peccat qui deludendo visum
mentis facit de vero apparere falsum et econuerso.
De talibus delusoribus dicitur: <ss book="Prv" loc="3.34">Delusorus ipse
deludet, et mansuetis dabit graciam.</ss> Hoc est
enim iudicium iustum, ut qui lucentem illis
veritate falli volunt, et occulta aliis luce
veritatis fallere uolunt et deludere ipsi econuerso
subito tecta et subtracta eius luce veritatis
fallantur, aliosque fallere non possunt. Item,
mendax fingit in se nuncium veritatis, et
quid est hoc nisi [2 Cor. 11:14] <ss book="2 Cor" loc="11.14">Sathana transfigurare se
in angelum lucis?</ss> Augustinus .ii. secundo ad Corinthios.
Item, mendax, quantum est de se, dat esse non
enti. Sed hoc est proprium solius Dei, scilicet esse dare
non enti. Mendax igitur, quantum est de se, se parifi-
cat potencie Dei. Et quid congruencius quam hanc
potenciam ex corde usurpantem ab eadem potencia
disperdis? Vnde, [Ps. 5:7] <ss book="Ps" loc="5.7">Perdes omnes qui loquuntur menda-
tium.</ss> Quid est mendatium: quid est mandatium
nisi tenebrosum fingens se lucidum quod videtur
in tenebris lucere, sed in luce patens eius tene-
bre. Est itaque mendacium sicut lignum putridum,
quod in nocte fingit se lucidum, sed sub luce diei
invenitur obscurum. Item, cum veritas sit anime cibus,
quod fingit se verum fingit se esse anime ci-
bum. Qua propter mendatium bene comparatur pomis que
nascuntur in Sodomis. Que dicens poma nascun-
tur virencia sub tanta specie maturitatis
ut videntibus edendi designant, et si car-
bas, fatiscunt ac resoluuntur in cinerem, fum
carbas (split by line break)] recte carpas?
umque exalant quasi adhuc ardeant. </commentary>
<commentary relatedtext="Dictum 82" locus="Ps 6.3"> Misere mei Domine quam infirmus sum, etc.
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95971 List
liberetur homo est proprie infirmitatis consideratio.
<citation source="Sermones super Cantica canticorum" locus="49.3" author="Bernard of Clairvaux">Quid enim, ut dicit Bernardus, affectius hominem
ad orandi studium excitaret quam miseria et
calamitas tantorum malorum quibus adductus
premitur? Homo he stimulo punctus et excitatus, exc-
lamat ille: [Ps. 6:3] Miserere mei quoniam infirmus sum, etc. </citation>
Sicut igitur necessa est homini ab infirmitate liberacio,
et ut oracio, sic eciam ut affectuose oret, proprie infirmita-
tis qua excitetur affectus, considerato. Ut itaque
apertius pateat nobis nostra infirmitas, considerandum
est primo que sit vera sanitas, vt videntes nostram
ab ea elongacionem, videamus quam profunde
sumus mersi in infirmitatem. Vera autem sanitas
disi tempore, licet perfectior futura sit in statu
glorie. In paradisi autem serenitate, tanta fuit
homo preditus felicitate, vt nihil fuerit vnde
sensum eius, siue extrinsecus siue intrinsecus, autem dolor
perungeret, aut labor fatigaret, aut pudor
confunderet, aut ardor ureret, aut algor
stringeret, aut orror offenderet. Non fuit in eius
corpore inter humidum et siccum, calidum et frigidum,
ex quibus constabat, quamuis essent contraria,
morbi egrotaciones que nascuntur et turbatur
valitudo, secundum eorumdem ordinata consensio parcium
omnium corporis nulla commensurata discrepancia,
sed comproportionata temperatura, vnde nec egritudo
in debilitatem, nec senectus urgebat in defec-
tum. Sensuum erat viuacitas sine ebetudine,
vnde et scienciarum adquisicio potuit esse sine la-
bore. Non erat ibi lex carnis repugnans legi
mentis, sed plena requies appetituum spiritui re-
bellancium, Augustinus de trinitate .xiii.: <citation source="De Trinitate" locus="13.18" author="Augustine">quia nec paradi-
si honestas faciebat aliquid indecorum nec
paciebatur aliquid inpacatum.</citation> Erat ibi me-
moria non obliviosa, racio non erronea, Bernardus:
<citation source="Liber de gratia et de libero arbitrio" locus="20 (p. 181)" author="Bernard of Clairvaux">in libertate consilii habuit posse non peccare,
in libertate complaciti posse non turbari.</citation> Vnde
erat in illa felicitate cognicionis non erronee a
ctionis quia consensio, et sub eterna lege ordina-
ta obedicio. Is est status primi hominis ante lap-
sum, vere sanitatis a qua sumus remoti tam infir-
mi. Ad infirmitatem igitur nostram pertinet quia
sensum nostrum, siue intrinsecus sive extrinsecus, pungit
dolor, fatigat labor, confundit pudor, urit
ardor, stringit algor, offendit orror. Quod
in nobis contraria non tenent pacem, vnde turba-
tur corporis valitudo, et secundum innumerabiles eorum
discrepancias anxie, et a et aperitissimis
et egrotaciones. Ad recessum autem a sanitate
pertinet parcium integralium commensuracio. Vnde cum in-
valitudine turpitudo ad idem actum et sen-
suum ebetudo, labor in addiscendo, contrarius
et ad spiritum rebellio, memorie oblivio, er-
ror in raciocinando, et que tandem sunt pessima
et inconsolabiliter lugenda, nec peccandi im-
potencia, cognicionis actionisque discrepancia, eter-
neque legi inobediencia. Nonne desit egrotan-
te merito dicitur: [Is. 1:6] <ss book="Is" loc="1.6">A planta pedis vsque ad verticem
capitis non est in eo sanitas.</ss> Nil enim ad litteram
verius, nil manifestius. Vel, si verticem capitis su-
premum racionis appellare velis, plantamque pedis in-
fimi affectus seu appetitus ultimitatem, cum
in appetitibus sit immoderatio, in supremo igno-
rancie obfuscatio, et non nisi enigmatica visio,
in omnibus viribus intermediis defectio seu
inordinacio, vbi est in eo nisi sanitatis
priuacio et egritudo. Hanc miserandam egri-
tudinem natus infans statim deplorat, et
adhuc insensatus arguit senes in hac egri-
tudine ridentes. De hoc ploratu, in Sapientia .vii:
<ss book="Sap" loc="7.3-4">Ego natus concepi t communem aerem et in factam
similiter decidi terram et primam vocem similem omnibus
sum et curis magnis.</ss> Et de hoc eodem ploratu
in libro secundo Augustini Contra Iulianum: <citation source="Contral Iulianum" locus="2.8" author="Augustine">Male Eua parturiu-
it, ut partus relinqueret mulieribus hereditatem
atque vnusquisque cederet concupiscencie voluptate
concretus, et genitalibus visceribus infusus,
et coagulatus in sanguine, in pannis inuolu-
tus,</citation> non utique lineis aut laneis sed pannis
viciati originis tanquam hereditariis, <citation Contral Iulianum" locus="2.8" author="Augustine">prius
subiret delictorum contagium quam vitalis populus mu-
nus hauriret,</citation> in quem velud immensum fontem
contrarius et non desistentis alimenti post oc-
culta spiramenta viscerum maternorum qui nas-
citur funditur in ortu pleno ploraturus rea-
tum quem contraxit ante ortum. Et forte qui nasci-
tur eundem conquerendo quatenus potest appellat,
quod prophetice diceret Zacharias .ii.: <ss book="Zach" loc="13.5">Adam exemplum
meum ab adolescentia mea.</ss> Et forte quo-
dam futuri presagio a voce huius ploratus
nomen illius incepit, per quem ploratus iste in
mundum venit, Bene autem propter punctiones dolorum
in carne, dicitur terra carnis in rem genuit
spinas et tribulos nobis germinare. Propter eas-
dem punctiones, que debent esse nobis stimulus
oracionis, dicitur in Baruch .iiii.: <ss book="Bar" loc="4.20">Indui me sacco
obsecracionis, et Iob: Saccum consui super
cutem meam.</ss> Nostram item infirmitatem, temporis vite bre-
uitatem, sciencie paucitatem, expressit philosophia in
Sapientia .8. <ss book="Sap" loc="9.5">Homo infirmus et exigui temporis et
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95972 List
minor ad ab intellecto iudici et legum.</ss> De diffi-
cultate adquisicionis sciencie in Genesei .2.: <ss book="Gen" loc="3.12">In
sudore vultus tui vesceris pane tuo.</ss> Propter pug-
nam carnis ad spiritum exclamat ad Romanos .ii:
<ss book="Ro" loc="7.5">Infelix ego homo! Quis me liberabit de corpore
mortis huius.</ss> Cum itaque tot et tantis mise-
riis repleatur, miser homo, ut dicit Iob: <ss book="Iob" loc="14.1">Homo
natus de mulier breue viuens, etc.</ss> Vnde superbit
homo terra et cinis? Numquid superbit fur de la-
queo quem portat in collo? <citation source="Liber confessionum" locus="1.1" author="Augustine">Homo autem, ut ait
Augustinus, circumferens mortalitatem suam, cir-
cuerunt testimonium peccati sui, et testimonium,
circuerunt (split by line break)] ? circumfert?
quia superbis, resistit Deus."</citation> </commentary>
<commentary relatedtext="Dictum 122" locus=""> Leo dicitur a "leon," Grece, quod est "rex," quia ipse
rex ext bestiarum, confidentissimus, fortissi-
mus, audacissimus. Vnde Salomon in Parabolis .30.: <ss book="Prv" loc="30.30">Leo
fortissimus bestiarum, ad nullius pauebit occur-
sum. Et alius: Iustus vt leo confidit. Frons
leonum et cauda acres eorum indicat animos.
<citation source="Etymologiae" locus="12.2.4-6" author="Isidore of Sevile">Virtus eorum in pectore, septi a venatoribus
terram contuentur, quominus conspectis venabi-
lis terreantur. Rotarum timent strepitus, sed ignem
magis. Cum dormiunt, vigilant oculi, cum am-
bulant, cauda sua cooperiunt vestigia sua,
catulos, tribus diebus et tribus noctibus catulus
dormire fertur. Tunc demum patris rugitu
uel fremitu tremefactus cubilis locus susci-
tare dicitur catulum dormientem. Leonum natura est
ut nisi lesi nequeant irasci. Circa homines
patet eorum misericordia exemplis assiduis. Prostratis
enim parcunt, captiuos obuios repatriare per-
perminuit.</citation> Ossa habent solida. Leo gallum, et maxime
album veretur. Leo egit simeam querit ut
devoret, quo posset sanari. Leo rex fera-
rum exiguo scorpionis aculeo exagitatur,
et veneno serpentis occiditur. Eximia leonis
pulcritudo chomantes, seruior, choros excu-
tit cum sublato serpens pectore ora attollit.
Regem esse communiter convenit et Christo et diabolo. Hic enim <ss book="1 Tim" loc="6.15">rex
regum, ille rex super omnes filios superbie. Con-
fidit uterque, sed hic recte de sua vera potencia, ille
presumptuose ex superbia, <ss book="Iob" loc="40.18">Habet enim fiduciam
quod influat Iordanis in os eius.</ss> Uterque
fortis; unus fortis armatus, alius forcior super-
ueniens.</ss> Uterque audax, quia unus licet vincen-
dus forciorem agressuo est, alter ob nullum
terrorem ab agressu convenientis retractus.
Huius est audacia vera, alterius temeraria. Vir-
tus Christi in sapiencia, quia ipse est virtus et sapiencia
Patris. Virtus diaboli in sapiencia que deorsum
est, que [Iac. 3:15] "terrena animalis diabolica." Firmitas Christi in ca-
pite suo, quod Deus est. Est quia capud Christi Deus est. Diabolus vero caput infirmum est. Unde et ipse est ursi caput. Christus in suis menbris septus a venatoribus, qui animas volunt decipere, terram vivencium contuetur, quominus a venabulis tribulacionum terreatur; et diabolus in suis menbris setpus a predicatoribus terram mortuorum, voluptates scilicet terrenas, contuetur, quominus a predicatorum comminacionibus terreatur. [cf. Ezech. 1:15] Diabolus timet strepitus rotarum evangelicarum, [cf. Ex. 15:4] et Christus non fugit nisi strepitus rotarum curruum Pharaonis. Hic timet ignem caritatis et verbi Dei, ille non refugit nisi ignem concupiscencie. Christus, cum dormivit morte, vigilavit divinitate, et menbra eius similiter dicunt, [Cant. 5:2] "Ego dormio et cor meum vigilat."Diabolus vero, cum dormit, subtrahens se ab aperta persecucione, vigilat occulta insidiacione. Christus in suis menbris velat vestigia bonorum operum, ne videantur ad laudem inanis glorie ab hominibus, quia sic patentibus vestigiis capiuntur a venatore; et diabolus in suis menbris, palliatis excusacionibus cooperit vestigia malorum operum, ne pateant corripienda predicatoribus. Christus tercia die surrexit. Ipse quoque rugitu suo dormientes in triplici concupiscencia resuscitat, non nisi lesus irascitur, prostratis per humilitatem parcit, captivos repatriare sinit, morte eterna hominem non interficit nisi quia multum opera eius bona et fidem esurivit, nec ex eis pastum invenit. Ossa Christi, divinitas scilicet et virtutes Christi hominis et boni prelati stabilitate, sunt solidissima. Ossa vero diaboli per humilitatem non sunt cava, ipse quoque gallum, album predicatorem, scilicet castum, maxime veretur.
Dyabolus vero capud infirmum est. Vnde et ipse
capud ut si Christus in suis menbris septus
a venatoribus, qui uolunt animas decipere, ter-
ras viuencium continetur, quominus a venabulis
tribulacionum terreatur; et dyabolus in suis men-
bris setpus a predicatoribus terram mortuo-
rum, voluptates scilicet continetur terrenascitur,
regulam, scilicet a predicatorum comminacionibus terreatur.
Dyabolus timet strepitus rotarum evangelicarum, et
Christus non fugit nisi strepitus rotarum cur-
ruum Pharaonis. Hic timet ignem caritatis
et verbi Dei, ille non refugit nisi ignem concupiscencie.
Christus, cum dormiuit morte, vigilauit diuini-
tate, et menbra eius similiter dicente, <ss book="Cant" loc="5.2">Ego dor-
mio et cor meum vigilat.</ss> Dyabolus vero, cum dor-
mit, subtrahens se ab aperta persecucione,
vigilat occulta insidiacione. Christus in suis
menbris uelat vestigia bonorum operum, ne vi-
deantur ad laudem inanis glorie ab homini-
bus, quia sic patentibus vestigiis capiuntur a
venatore; et dyabolus in suis menbris, palliatis
excusacionibus cooperit vestigia malorum operum,
Christus tercia die surrexit. Ipse quoque rugitu suo
dormientes in triplici concupiscencia resuscitat,
non nisi lesus irascitur, prostratis per humilitatem
parcit, captiuos repatriare sinit, morte eter-
na hominem non interficit nisi quia multum opera
pastum invenit. Ossa Christi, scilicet divinitas et vir-
tutes Christi homines hominis et boni prelati sta-
bilitate, sunt solidissima. Ossa vero dyaboli per humi-
litatem non sunt caua, ipse quoque gallum,
album predicatorem, scilicet castum, maxime veretur. </commentary>
<commentary relatedtext="Dictum 64" locus="Ps 7.3"> Conceperunt laborem et peperunt ini-
quitatem. Verbum est non solum quod sonat
exterius, sed quod per illud in cognicione formatus
interius. Verbum autem semen est. Mala itaque
cogitacio a dyabolo immensa semen eius est,
vnde vult animam impregnare et si mali co-
gitacio immissa in amore anime suscipiatur,
ut velit et amet malum cogitatum opere per-
suscepta est seminis proiecti a dyabolo in
in mente ingeniacio qualiter malum iam con-
ceptum producatur ad effectum et quasi concepti
partus in utero formacio. Per spem autem perficiendi
quod conceptum est intumescit vterus. Cum autem
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95973 List
machinatum, in ipso visu et conatu quod par-
turit et parturientis angustias sentit. Cum
vero malum conceptum plene in actum educitur,
iam proles paritur. <seg type="addition">De sic pregnantibus dicitur: <ss book="Mt" loc="24.19">Ve
pregnantibus et nutrientibus in illis diebus.</ss> Et
vide quod mulier habens in vtero de vno semine
non iterum potest concipere de semine altero.
Hic autem secus accidit, quia non est possibile vno
tantum semine prauo animam pregnantem esse.
de semine spiritus inuidie[?] Que enim pregnans
est de semine spiritus superbie, necessarium esse est pregnantem
esse de semine spiritus inuidie, et de semine
minibus aliorum spirituum. enim inmundus non
zelat animam quam inpregnat, sed quasi ad prostitu-
dolendum est talis anima! Omnis enim sine dolore
meditari potest regis filiam, virginem mundam,
liliam castitatis candidam, rosam verecun-
die vernantem, omni pulcritudine decora-
tam, omni varietate decoris amictam, regis
filio vnico, potencia, sapiencia, bonitate, specie, forti-
dito desponsatam, <ei>demque dilectissimam,
sponsum tantum et talem spernere, lilium castitatis
et rosam verecundie abicere, decorem suum in
deformitatis habitum commutare, prostibulum
intrare, inmundissimorum et deformissimorum
libidini subicere se, de illis quod concipere,
immerisque fetibus monstruosis usque ad uteri
imis deformissimos et nocuos partus, qui
nati statim eciam in matrem insurgunt, parturi-
re et parere? Quis, inquam, talia meditabitur
sine dolore? Nonne hec virgo est anima in baptismo
mundata, Christo desponsata, que per peccatum
ruit in dictas turpitudines? O, anima mi-
sera, si non pudet te harum turpitudinum! Si
non tedet te harum molestiarum! Si non delec-
tant te diuitie sponsi quem spernisti! Si
non terrent te eius mine, quem calce ab-
iecisti! Ut illis stimulata, hiis attracta,
velis ad eum redire, saltim tangat cor tuum
rie miserens, et sue iniurie obliviscens, et
tuo pudori parcens, insusurrat auri tue: <ss book="Ier" loc="3.1">Vul-
go dicitur, si dimiserit vir vxorem et re-
nunquam reuertetur ad eum vltra. Numquid non pol-
luta et contaminata est mulier illa? Tu autem
fornicata es cum amatoribus multis; tamen rever-
tere ad me et ego suscipiam te.</ss> </commentary>
<commentary relatedtext="Dictum 121" locus=""> <citation source="Etymologiae" locus="12.2.22" author="Isidore of Seville">Ursus dictus quod ore suo formet fetus,
quasi orsus. Nam informes generat partus, et
caro quedam nascitur quam mater lambendo componit.
Vnde est illud: Sic format lingua fetum quem protulit
vrsa. Sed hoc immaturitas partus facit, quia
tricesimo die generat. vnde euenit ut precipitata
fecunditas informis generetur. Vrsorum capud
inualidum, vis maxima in brachiis et lum-
bis. Vnde interdum erecti insistunt.</citation> Est autem hec
fera insidiarum et fraudis plena medendi-
que sibi industriam non pretermittit. Siquidem
gravi affecta cede et sauciata vulneribus
mederi sibi venit herbe, cui nomen est flomus
ut Greci appellant, ulcera subiciens sua ut solo
curentur attactu. Ursus eger formicas de-
uorat. Harum proprietatum plereque dyabolo
per vrsum signato bene conveniunt. Ore namque
suo se formauit, uel deformauit, in dyabolum
cum dixit, In celum conscendam super astra Dei
sani</ss> etc. Isa. .4. Fetus quoque suos praua format
sui sug gestione oris. Nonne ore suo formauit
primos parentes in filios suos cum dixit,
Cur precepit uobis Dominus. Gen .3. Nonneque
[...] lingua languebat cum Dei equalitatem
hominibus blande promisit? xiii. die parit fe-
tum parit, in transgressione decalogi per triplicem
concupiscenciam, Maxima vis eius est in libidi-
nosis et libidine suggenda. Vnde Iob .xl.
Fortitudo eius in lumbis eius. Per hanc lumborum
fortitudinem erigitur in superbiam in ipsis luxuri-
et effranata audacia. Brachia dyaboli sunt
potencia sepe designatur. In potentibus namque mundi
et luxuriosis, ut dictum est, maxima dyaboli forti-
tudo demonstratur. Propter easdem quoque proprietates
Deus per vrsum signatur. Verbo namque oris sui
omnia format, et reformat tricesimo die. Hoc est, in ob-
servacione decalogi in fide Trinitatis, fide-
vis eius in suis membris est in brachiis ca-
ritatis et fide signata per lumbos. In fide
namque est vis generatiua fidelium. Hec quoque pre-
dicatori aperte congruunt. Vnde Ambrosius, [Ambrosius, Exameron, 6, 4, 18 (p. 214)] <citation source="Exemeron" locus="6.4.18 (p.214)" author="Ambrose">Non
[misera] in fera tam pii oris officia cuius
putas naturam exprimit. Vrsa igitur partus suos
ad sui effingit similitudinem, tu filios tuos insti-
tuere tibi similes non potes.</citation> </commentary>
<commentary relatedtext="dictum 94" locus="Ps 9?"> <ss book="" loc="">Paupertas generaliter dicta est</ss defectus vel
carentia rei, cuius habitus est comodus et cuius
defectio incommoda. Dives enim est qui non
caret rebus sibi comodus. Solemus autem di<ui>-
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95974 List
tias vocatur rerum temporalium possessiones
et diuiciem<lemma> qui plures temporalium habet </lemm
possessiones, eo quod hiis quasi rebus comodis suas de-
fectiones supplere posse videtur, et sic ca-
remus incomodis. Sunt autem quidam qui habent
multitudinem temporalium possessionum et nimio hiis
adherent amore, et hii simpliciter diuites vocantur. Habitus
namque possessionum et amor nimius adiunctus,
quasi materia quedam et forma concurrentes, ipsum diuitem
integraliter componunt. De talibus diuitibus ait
Dominus, Matteo .xix.: Facilius est camelum etc. et Iacobi
vltimo: [Iac. 5:1] <ss book="Iac" loc="5.1">Agite nunc diuites plorate vlulantes
in miseriis vestris,</ss> Sunt alii qui habent
has temporales possessiones sed illicito amore
hiis non adherent. Talis fuit Ioseph ab Ar a -
amathia, de quo Mattheo 27, isci dicit Glossa inter-
linearis: "quo dicior eo laudabilior." Diffici-
Check out 1483 edition for interlinear gloss reference!
le est enim habere, et amore nimio non adhere-
re. Quanto tamen minus hiis amore adheret, tanto me-
lius hiis uti potest. Quia ut dicit Augustinus: <citation source="De bono coniugali" locus="21.25" author="Augustine">Nemo bene
potest uti rebus quibus carere non potest.</citation> Quanto igitur
amat minus et facilius eis carere potest tanto
melius eisdem vti potest. Hii non simpliciter, sed quodi
materialiter solum, diuites dicuntur. Sunt tercii qui, cum
non habeant has possessiones temporales eas tamen
nimium amant. Et hii non materialiter sed quod formaliter
sunt diuites, et spiritu diuites dici possunt.
¶E contrario tripliciter dicuntur pauperes. Nam sunt qui ca-
rent hiis temporalibus diuiciiset eas non
cupiunt, aut forte refugiunt ut Christum nudum
nudi sequantur. Et sunt qui temporalia habent non
illicito amore hiis adherent. Et vtrique
dici possunt spiritu pauperes; vero pauperes spiritu
et rebus alii vero spiritu solum. Sunt tercii, qui
non habent et tamen cupiunt et hii pauperes sunt
rebus et non spiritu. Duo igitur posteriores modi
diuitum et pauperum simile sunt, secundum quid diui-
tes et secundum quid pauperes, communicantes in
aliquo cum simpliciter diuitibus et in aliquo cum
simpliciter pauperibus. Vere autem diuicie sunt nullo
egere. Solus autem Deus per se nullo eget.
Propter <hoc> ipse solus diues per se est. Alii in tantum
veri diuites in quantum illo qui per se vere
diues est participant. Sola itaque participacio
vere sapiencie vere diuites facit. Igitur vera pau-
pertas non est nisi sapiencie carencia, quia nonullo
vere eget aliquis nis sapientia cuius caren-
tiam non facit nisi stulticia et peccatum Quia
enim sapiens est qui omnia aduersa pacienter
tollerat sed talem non faciunt aduersa mise-
rum, sed eum reddunt clariorem, talis non eget
hiis prosperitatibus, quia habita non tollunt eius
miseriam que nulla est, nec faciunt eum beatiorem, im[m]-
mo pocius adversitates sapienti sunt diuicie, quia in
hiis gloriatur in quantum iuste et bone, et purga-
tiue, et erudientes. ¶Penalitates tamen
huius vite, quia consistunt in defectione et pri-
uacione bonorum que congruunt homini secundum sta-
tum sue prime condicionis, et secundum statum sue
glorie, in quantum huiusmodi sunt, paupertates dicuntur, et
secundum hunc modum tanto quisque pauperior,
quanto hiis penalitatibus plenior. Vnde et Christus
secundum hunc modum pauperrimus, quia non fuit dolor
penalitatum similis sicut dolor eius. Hoc modo dicitur
de Christo: Ego vir videns paupertatem meam.
Moraliter eciam Christus est pauper, quia cibo et
potu quem esurit et sitit valde caret. Ci-
bus enim et potus eius est ut nos faciamus voluntatem
eius qui in se est. Ex dictis iam patet que sunt vere
diuicie.] False autem diuicie sunt rerum temporalium pos-
sessiones, quod satis ostendit Boecius in libro Conso-
lacionis philosophie, quia nullam indigenciam veram
cf. Boethius, Philosophiae consolatio, 1, pr. 3
auferre possunt, nec aliquam partem beatitudinis
conferre. De veris diuiciis ait Psalmista: [Ps. 118:14; cf. 118:32] <ss book="Ps" loc="118.14">In via testi-
moniorum tuorum delet sum sicut in omnibus diui-
delet] recte, delectatus (acc. to the Vulgate)
ciis. Et Apostolus, ad Corintheos .i.: Gracias ago Deo meo
quia in omnibus diuites facti estis in illo, in omni
verbo et in omni sciencia.</ss> Veras eciam diuicias distin-
guens a falsis, ait Salomon: [Prov. 13:7] <ss book="Prov" loc="13.7">Est quasi diues cum
nichil habeat, et est quasi pauper cum in multis
diuiciis sit.</ss> Quasi diues enim est qui habet et amat
et habet illicite terrenas possessiones, et talis
nichil habet cum careat eo qui solus est vere et per se
non amat, uel nec habet nec amat et talis in
multis diuiciis est cum habeat ipsum per se di-
ues est, <ss book="Col" loc="2.3">in quo sunt omnes thesauri
sapiencie et sciencie absconditi. Isa .14. Pascunt primo-
geniti pauperum et pauperes fiducialiter
requiescunt>/ss> In eodem <ss book="Is" loc="14.32">fundauit Dominus Sy-
on et in ipso sperabunt pauperes populi eius</ss>
Idem et .ii. <ss book="Is" loc="25.4">Factus es fortitudo pauperi for-
titutdo egena in tribulacione.</ss> Idem: Conculca-
int eam, id est, superbiam, pes pauperis et gressus
egenorum. Idem 49: Pauperes homines in sancto
Israel exultanbunt quam defecit qui preuale-
bit consummatus quia est illusor.</ss> Idem .48.:
Elegi te in camino pauperitatis. Idem. 49.:
<ss book="Is" loc="49.13">Consolabitur Deus populum suum et pauperum su-
<commentary relatedtext="Dictum 7" locus=""> Quinque sensus porte sunt per quas intrat
mors, ut dicit Ieremias: <ss book="Jer" loc="9.21">Mors intrauit
per fenestras vestras.</ss> Aula ad quam ducunt
hec porte latitudo memorie est que rerum
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95975 List
omnium capax est. Populus intrans per has por-
tas species sunt rerum sensibilium. Contra hunc populum
intrantem egreditur viuacitas sensuum, et intran-
tem populum excipit et introducit in communem sensum,
quod in vestibulum ante ostium, vbi ostiarius, scilicet fan-
tasia, hunc populum excipit et in aulam memorie
introducit.` Cum hoc populo intrante importu-
ne et imprudenter sepe se ingerit inimita
et meretricalis turba illicebrarum rerum sensibi-
lium. Quam obuia excipit libido sensuum, et in-
tur. Et alius populus verecundus qui ad has portas
venit, scilicet utilitates rerum sensibilium, cui obuia
fuit sciencia huius vite regende, eum introducit,
et cum hoc populo consilium iniit. Est et quartus
adhuc venerabilior vestigatio creatoris cui
si obvia fuerit sciencia speculatiua, eum intro-
ducit, celebratque canticum laudis et ex-
<commentary relatedtext="Dictum 71" locus=""> ¶Luna gerit tipum tamen ecclesie et anime
tamen] recte, tam? [to align with the following quam]
sancte, quam beate Virginis. Similiter mundi et anime stul-
te. Mundum vero et stultitiam signat propter sui muta-
bilitatem, et uagitatem, et defectionem, et macu-
lam. Designare eius in signum stulticie Ecclesiastico:
Stultus ut luna mutatur. Mundum vero signat in
in Apocalypsi, vbi dicitur: [Apoc. 12:1] <ss book="Apoc" loc="12.1">Mulier amicta sole et luna
sub pedibus eius.</ss> Hec enim mutabilia et
deficiencia calcat ecclesia, que eadem transi-
toria et mutabilia signantur. Item, per lunam in
populo vbi dicitur: Donec auferatur. Hoc est hoc
rerum mutabilitas et defectus, quia celum et terra
transibunt, et preteriit figura huius mundi, et
noua fient omnia. In tipum vero ecclesie ponitur
luna cum dicitur: [Ps. 103:19] Fecit lunam in tempore. In ty-
pum eciam tam ecclesie quam anime sancte et beate Virginis
ponit<ur> in Canticis, cum dicitur: [Cant. 6:9] Pulcra ut luna.
Signat luna hec tria omnia, animam scilicet, ecclesiam,
et beatam Virginem, per quasdam sui proprietates
diuersas, vtpote sui pulcritudine communiter signat
hec tria. Est autem pulcritudo lune maxima
maximeque conspicua refulgencia solis luminis
in ipsa. Is est decor eius, et amicta est lumine
solis sicut vestimento et ornamento minimo quia
non sunt diursarum substanciarum sol et eius lumen, sed
eiusdem substancie, ipsa vere est amicta sole. Per hanc
proprietatem significat luna tam ecclesiam quam
fidelem animam, quarum vtrumque est mulier amicta
sole iusticie, Christo scilicet, secundum illud Apostolicum: [Rom. 13:14] <ss book="Ro" loc="13.14">Indui-
mini Dominum Ihesum Christum.</ss> Secundum eciam hanc
proprietatem quodam speciali modo signat luna beatam
Virginem, quia ipsa est specialiter amicta so-
le, ea scilicet carne qua Ihesus Christus. Et preter hoc, amic-
ta est hoc sole sicut quelibet fidelis anima, sed ex-
cellencius et ornacius, quia de sole iusticie
plus ceteris splendet, et in hac vita splen-
duit affectus rectitudine a qua, post con-
ceptionem Ihesu Christi, nec per veniale peccatum
declinauit, et plus ceteris splendi et spen-
dus veritatem saluti necessariam in dei et
firmius credidit, utpote in qua sola salua-
ta est fides in passione Ihesu Christi deficientibus
Apostolis. Hoc amictu solis interiori beacior quam illo
exteriori, scilicet eiusdem carnis cum Christo participacione.
Beacior enim Christum credendo quam ipsum concipien-
do et pariendo. Is est itaque interior ille a-
mictus quo vidimus, [Rom. 13:13] <ss book="Ro" loc="13.13">ut honeste sicut in die am-
bulemus,</ss> aspectus veritatis per fidem sive in-
telligenciam, et amor rectitudinis, quorum
vtrumque resplendet in anima sancta non aliunde
quam de sole iusticie, de luce [Ioan. 1:9] <ss book="Io" loc="1.9">que illuminat omnem
hominem venientem in hunc mundum,</ss> De veritate,
que Christus est, velutdsplendet luna de so-
lis illustracione. Quemadmodum autem luna, luc-
em a sole receptam, refundit in terram et illuminat
eam, sic lumen veritatis et amoris recti, quod anima
recepit a Christo tanquam a sole, exerit se per .v.
sensus in exterioribus bonis operibus, ut lumine exempli
suorum operum illuminet terrenos et tenebros-os ut verum agnoscant et rectum diligant, illud explens evangelicum: [cf. Matt. 5:16] "Luceant opera vestra bona coram hominibus," etc.
os ut verum agnosciuit et rectum diligant,
explens illud euangelicum: [cf. Matt. 5:16] <ss book="Mtt" loc="5.16">Sic luceant opera
vestra bona coram hominibus,</ss> etc. Cum igitur anima habitum mentis interiorem lucidum exerit extra per opera sancta, quasi radios recepti luminis de se refundit, quibus non solum ornatur sicut vestimento, sed eciam munitur tanquam armis, quod enim dicit Apostolus: [Rom. 13:14] "Induimini Dominum Ihesum Christum," hoc alio loco dixit: [Rom. 13:12] "Induimini armis lucis." Quaemadmodum enim quilibet radius solis, qui suavissimus est oculo plene sano et speciosissimus ad videndum, speculum est acutissimum oculo egro, in quod si intendat eo citissime perforatur et gravissime leditur, sic quodlibet opus sanctum de iusticia et veritate refulgens, quod suave et delectabile est in conspectu Dei et sanctorum, telum est acutissimum, et citissime perforat, et gravissime ledit spiritus lucifugos et refugos, rectores scilicet tenebrarum. Harum econtra, qui de habitu interiori infidelitatis et iniusticie opera prava exerunt, quasi tenebrarum de se caliginem effundunt quibus delectantur, et in quibus habitant spiritus lucifuge, tenebrarum rectores.
mentis interiorem lucidum exerit extra per opera
sancta, quasi per radios recepti luminis de se refundit, quibus non solum ornatur sicut vestimento, sed eciam munitur tanquam armis, quod enim dicit Apostolus: [Rom. 13:14] "Induimini Dominum Ihesum Christum," hoc alio loco dixit: [Rom. 13:12] "Induimini armis lucis." Quaemadmodum enim quilibet radius solis, qui suavissimus est oculo plene sano et speciosissimus ad videndum, speculum est acutissimum oculo egro, in quod si intendat eo citissime perforatur et gravissime leditur, sic quodlibet opus sanctum de iusticia et veritate refulgens, quod suave et delectabile est in conspectu Dei et sanctorum, telum est acutissimum, et citissime perforat, et gravissime ledit spiritus lucifugos et refugos, rectores scilicet tenebrarum. Harum econtra, qui de habitu interiori infidelitatis et iniusticie opera prava exerunt, quasi tenebrarum de se caliginem effundunt quibus delectantur, et in quibus habitant spiritus lucifuge, tenebrarum rectores.
quibus non solum ornatur sicut vestimento, sed eciam
munitur tanquam armis, quod enim dicit Apostolus:
Induimini Dominum Ihesum Christum, hoc alio loco dixit: In-
duimini armis lucis.</ss> Quaemadmodum enim qui-
libet radius solius, qui suauissimus est oculo
sane plene et speciosissimus est ad videndum,
speculum est acutissimum oculo egro, in quo si
intendat eo citissime perforatur et grauissime
leditur, sic quodlibet sanctum opus de veritate et iu-
sticia refulgens est, quod suaue et delectabile
est in conspectu Dei et sanctorum, celum est acutissimum,
quod citissime perforat, et gravissime ledit spiritus
lucifugans et rectores scilicet tenebrarum. Harum econtra,
qui de habitu interiori infidelitatis et iniusticie
opera prava exerunt, quasi tenebrarum de se caliginem effundunt quibus delectantur, et in quibus
habitant spiritus lucifuge, tenebrarum rectores.
O miseri qui abicientes arma lucis induunt
tenebrarum opera. O felices qui abicientes opera
spirituali prerogativa induta est beata Virgo, que
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95976 List
ex nulla parte peccati uel venialis nube est
obfuscata. Vnde et ipsa prerogativa pulcra
ut luna, preclarius ceteris, amicta et ar-
mata sole iusticie. Attende adhuc quomodo
ista specialiter pulcra ut luna potest. plerumque
in scriptura ipsi soli comparatur; Filius radio lu-
minis a sole genito. Notum est autem quod sol
radium luminis a se genitum transmittit in lu-
nam, quem a sole receptum. Luna remittit
in terram, noctisque tenebras illustrat. Verum-
tamen radius a sole ad lunam manet adhuc
in virtute solari, nichil adhuc participans
de debilitate solari lunari. A luna vero ad
terram refusus, occultus est in virtute solari.
Manifestus autem in proprietate solari et
debilitate lunari. Sic Pater Filium,in virtute
diuinitatis sibi equalem, misit incarnandum
in beatam Virginem, qui ab ipsa per partum in mun-
dum editus, in virtute deitatis fuit occultus,
infirmitate humanitatis assumpte ex matre
manifestus. Sic ecclesia, quo ad contemplacti-
uos purioris intelligencie recipit, et intel-
ligentiam [cf. Ioan. 1:2] Verbum in principio apud Patrem. Quod sic
receptum, predicat infirmis, Verbum carnem factum ;
<ss book="1 Cor" loc="2.2">nichil se scire iudicans inter eos nisi Dominum Ihesum Christum,
et hunc crucifixum.</ss> Merito igitur tam ecclesia quam
beata Virgo pulcra ut luna, quarum utraque con-
cipiens ipsum, [cf. Phil. 2:6] qui in forma Dei est equalis Patri, pa-
rit eundem [exinanitum] in forma servi, ve-
lud luna suscipiens radium v in virtute so-
lari dedit eundem mundo exinanitum infirmi-
tate lunari. Luna autem plus omnibus stellis est proxima
terre, inferiorique incedit via. Sic beata
Virgo per affectum miseracionis plus ceteris sanctis
peccatoribus approximat, et profundius ceteris fun-
damentum locauit humilitatis. Et considerandum
quod cum plena est, non tantum recipet quantum recipit
luminis a sole non esset incessu sublimior
a terris remotior, sed tunc quibus est inferior
in casu, eo casu soli propinquior et luminiosior,
sic quanto quis per humilitatem demissior, tan-
to soli iusticie propinquior et luce eius gracie
luminosior. Hec eciam prerogatiua miseracionis
et humilitatis, que respectu ceterorum membrorum ecclesie
conuenit eciam eciam toti ecclesie respectu singulorum [per] mem-
brorum per eandem lunam signate. Quod enim miserat-
ionis et humilitatis singulis conuenit membris,
toti per quamdam excellenciam non incongrue at-
tribuitur. Item attendendum quod luna
quandoque illuminatur tota in parte que patet aspec-
tibus hominum, quandoque illuminatur tota ex parte op-
posita, scilicet que latet aspectus hominum. Verumtamen
cum illuminatur in parte que latet aspectus
humanos, plus ibidem habet luminis quam habeat
cum illuminatur in parte que patet, quia in illa parte
que latet, que eciam superior est et a terra
remotior, non habet forte maculam, uel si habet,
cum illa inferiori parte non sit superior, uel non
habet tantam maculam, saltem non maiorem, sed siue
in illa parte maculam habeat siue non, illa superi-
or pars latens cum illuminatur, multo est soli pro-
cum ipsa illuminatur. Vnde propter propinquitatem maio-
rem ad solem illuminantem, pars illa latens sus-
cipit lumen intensius. Et cum sol sit maior
luna, semperque secundum veritatem plus med-
etiate lune illustret, quanto sibi proximior
est luna, tanto supra medietatem plus illus-
trat suo lumine. Vnde omnino verum est quod pars
luminis patente parte. Et quid est hoc nisi superior
pars facies racionis, que superior solium contempla-
tur, que non intendit actionibus disponendum nec se mani-
festat aspectibus hominum per actiones, ma-
gis est irradiata mente quam inferior pars
racionis actionibus disponendis attributa,
que se in actionibus quodammodo propalat
humanis obtutibus. Et hoc idem est contemplati-
uos, sursum intentos, qui sunt in occulto,
esse clariores actiuis inferioribus intentis,
qui sunt in manifesto. Clarior enim quamuis la-
teat in illis contemplacionis lux quam sit in
istis quamuis pateat lux operis. Hoc idem
est quod maior est gloria testimonii consciencie
latentis quam testimonium hominum patentis.
Hoc idem est quod nostrum velle benefaciendi
quod nemo uidet interius, multo debet esse maius
quam possit esse bonum opus nostrum quod homo
uidet exterius, lux scilicet voluntatis occulta multo
maior luce operis aperta. Interior claritas
precellens exteriori excesserat congrue-
bat beate Virgini, que omnia verba illa mi-
ri luminis conseruabat, conferens in corde suo.
Cum ceteri planete in motibus suis quandoque retro-
cedant, sol et luna semper procedunt, quia
<ss book="Lc" loc="2.52">Christus proficiebat semper sapiencia, etate, et
gracia apud Deum et homines, qui peccatum
non inuentus est dolus in ore eius.</ss> Beata quoque
Virgo post conceptum Christi nec veniali pec-
cato aliquando retrocessit, cum ceteri quantumcumque
cum venialiter peccando retrocedant. Sed sicut
retrogredi eciam cum retrocedant habent quos-
dam motus processionis, sicut sancti quo ad
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95977 List
augmentum substancie caritatis semper proficiunt.
Item, quanto luna crescit in lumine inferiori
que terram aspicit, tantum decrescit habent in
parte superiori que respicit celum, et vice versa,
quia quantum crescit sensus carnalis et amor
mundi, minuitur sensus carnlis et amor mun-
dalium crescit sensus spiritualis et amor Dei.
Lumine namque ab inferiori parte lune in
terram reflexo, plerumque signatur sensus carnalis et amor mundialium, sicut lumine a superiori parte in celum reflexo amor et sensus
coelestium. Tenebratur luna itaque in parte
secundum quantitatem illuminacionis in parte alia,
quia quantum clauditur oculo concupiesciencie, aperitur
oculus et lucet intelligencie, et quantum
tenebratur oculus intelligencie, aperitur oculus
concupiscencie, secundum illud: <ss book="Io" loc="9.39">Qui non vident vi-
deant, et qui vident ceci fiant.</ss> Sicut
tenebre ita et lumen eius. Est eciam luna larga roris, et beata Virgo pariendo et
propterea stillauit nobis rorem. De quo dicitur in
Osee: <ss book="Os" loc="14.6">Ero quasi ros, et Israel ger-
minabit quas lilium.</ss> Similiter ecclesia per predicato-
res eundem rorem largitur. Vnde dicitur:
Rorate celi desuper , etc. Luna eciam fouet
semen, et fructo auget. Et quid apertius
quam quod beata Virgo Verbum Patris eternum de
se temporaliter natum fouit, quod Verbum predi-
carnem in qua creuit Dei Verbum vestiuit.
mentantur [et] humida et alba; et cando-
re beate Virginis virginitatis mundo ma-
tatis et lilium virginitatis. Luna aquas
natura refluunt. Et ecclesia amaritudinem
lacrimas, que tamen in quolibet cito a fluxu
desistunt, quia lacrima nichil cicius arescit.
lacrima nichil cicius arescit] a proverb?
Quod est autem luna ostendit facies sui
luminis per omnes figuras intra duos archus
contentas, nisi quod ecclesia ostendit diuersas
personas prelucentes in diuersis honeste vi-
te formulis, regulatis secundum precepta varia
est quod macula in luna est forma hominis
in ecclesia sunt prelati quos premunt divit-
<commentary relatedtext="Dictum 125" locus=""> Sanctorum congregacio terra viuencium
est, quo bene terre comparatur. Terra namque tota
nusquam extra se declinat quia quelibet eius parti-
cula ad medium uniuersi inclinat, et hac
omnium parcium ad vnum medium vndique incli-
nacione tota equelibratur, et suis libra-t
ta ponderibus fundataque super stabilitatem
suam, contra omnes impulsus firma permanet,
stabilis, et immota. Uniuersi autem medium
et centrum. Quid est nisi ille qui et dominus,
cuncta naturaliter appetunt, que omnia ipse portat
verbo virtutis sue, quem cuncta in tantum appetunt
in quantum ad ipsum per verbum suum reuocibantur?
Qui eciam ideo centro comparatur, quia secundum Crisostomum: [Chrysostomus, , (PG 59. 53-60?)]
<citation source="" locus="" author="John Chrysostom">Sic omnia que per ipsum facta sunt in ipso
vita sunt et vnum sunt, quo nos infinitus
semidiametrorum in vno centri puncto subsistit.</citation>
Dum itaque boni non solum ipsum naturaliter appetant,
sed eciam voluntaria et complacita amoris in-
clinacione, ipseque amor pondus sit anime,
propter hanc spiritualem ad vniversi centrum dicti
ponderis inclinacionem, propter quid in appetitu
consecuto per idem pondus pausacionem, bonorum
congregatio recte terra nominatur, que aggregacio
sui parcium ad hoc idem medium inclinacionibus
est, suisque ponderibus equelibrata, et super
suam stabilitatem fundata, ut nusquam extra
se inclinet, tota in se quieta, contra omnes im-
pulsus firma permanens stabilis et immota.
Hec est terra viuencium, non solum viuorum habi-
tacio, sed eciam ex ipsis viuentibus consolida-
ta est tota habitacio, sed eciam ex ipisis viuentibus
singuli sunt habitatores, sicut tota ecclesia spon-
sa, singuli sunt adolescentule sponsam sequen-
tes. Sicut autem terra non commanet sine aqua,
sic huius terre viuentis conglutinacio est aqua
viua, de qua in Iohanne. iiii. [Ioan. 4:10] <ss book="Io" loc="4.10">Si scires donum
Dei, et quis est qui dicet mihi tibi, da mihi
bibere, forsitan peteres ab eo, et dedisset mihi aquam
uueam <viuam>.</ss> Quia impii expertes sunt non commanent,
<ss book="Ps" loc="1.4">sed sunt superbie puluis quem proicit ventus
a facie huius terre.</ss> Et quaemadmodum in hac terra
partes proximores centro magis latent, minus-
que fructificant, supportant tamen partes ex-
teriores fructificantes, sit contemplativi
maioris amoris pondere spirituali centro proxi-
nes exteriores fructificant, sed tamen actiuos
bonis operibus fructificantes supportant. </commentary>
<commentary relatedtext="Dictum 70" locus=""> Iusticia reddit unicuique quod suum est.
Sed numquid in potestate cuiuslibet iusti est unicuique quod suum est reddere, non equidem ut hoc faciat actu et opere, sed ut vel actu et opere, vel voluntate et beneplacito?
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95978 List
quod suum est reddere, non equidem ut hoc faciat actu
et opere, sed non uel actu et opere, uel voluntate et bene-
placito? Qui enim uere iustus est vult unicui-
que tribui quod suum est, et si esset hoc in sua
potestate tribueret. Vnde placet iusto quod vnicui-
que quod suum est tribuitur, quod vnusquisque
quod suum est possidet, displicetque contrarium. Vnde
qui voluntate et beneplacito quod suum est
alii aufert, licet non actu, iniustus est. Perpetua
est itaque iusticia creature et immortalis non quo
ad actum largiendi et tribuendi quod suum
est, quia talis actus non erit in patria, sed quo ad bene-
placitum quo bene placebit scis quod vnusquisque
quod suum est habebit et possidebit, siue pro bene
meritis gloriam graciosam, siue pro male me-
<commentary relatedtext="Dictum 88" locus=""> ¶<citation source="" locus="" author="Isidore">Ios grece venenum dicunt et inde as-
pis quod morsu venenato interemat. Huius diver-
sa genera, et species, et dispar effectus ad nocendum.
Fertur autem cum ceperit pati incantatorem,
qui eam quibusdem carminibus propriis euocat,
vt eam de cauerna educat, illa, cum exire nolu-
erit, vnam aurem in terram premit alteram cau-
da obturat et operit. Ac ita, voces illas ma-
gicas non audiens, non exit ad incantantem.</citation>
De quo Psalmista: <ss book="Ps" loc="57.5">Furor illis secundum b. st. aspidis surde et ob<turantis>
b. st.] similitudinem serentis sicuy (secundum sacram paginam)
aures suas, que non, etc.</ss> Quid autem aspis, secundum
hanc proprietatem quod morsu venenato interficit,
aptius quam detractorem signat, qui morsu detractionis
venenum effundit inuidie, que inuidiosa de-
tractio tamquam venenum plerumque ipsum, qui mor-
detur inuidia detractione, occidit iracundia
et odio. Et sciendum quod venenum non interficit, nisi
sanguini se miscuerit. Vnde Lucanus: <citation source="Belli civilis liber" locus="9.614" author="Lucan">Noxia ser-
pentum est admixtio sanguine pestis.</citation> San-
guis autem est sedes vite, Leuiticiis .xvii. <ss book="Lv" loc="17.11">quia vi-
ta carnis in sanguine est.</ss> Hec autem sedes a-
mor est, quia in eo viuit quod amat and et in quo iocun-
datur vnusquisque. Vnde Ecclesiastico 30: <ss book="Ecclus" loc="30.23">Iocunditas cor-
ditas cordis hec est vita hominis.</ss> Nullum
autem ledit inuida detractio carpat in eo hoc
quod ipse amat in se. Nec saltem fama uel opini-
one minui huic amori, quasi sanguini se mis-
cens, venenosa detractio occidit ira et odio.
Nascitur autem detractio de inuidia, hoc est de odio
felicitatis aliene, quod odium, cum non possit mi-
nuere alienam felicitatem in re, uult eam uel
verbo minuere in aliorum opinione. Sunt ergo de-
tractores immanissimis serpentibus, qui quanto
quilibet pulchrius et prestancius apparet in facie
hominis, tanto cicius morsu ilud carperet,
et faciem dehonestant, venenumque infundunt.
Hiis sic per inuidiam detrahentibus est furor similis
huius serpentis. Quid enim magis furiosum quam
irasci sine causa, et cum non lesus sit quid se
ledere, immo eciam irasci. Vnde esset gratulandum,
et habere oculum nequam quia alius bonus est. Si vis autem
a nullius serpentis ledi veneno, exue te nudum.
Fertur enim quod non ausus sit serpens hominem quod
nudum contingere. Is nudus est, qui exuit ve-
terem hominem, omnem videlicet amorem mundi-
ministros, memoriam scilicet quod <ss book="Iob" loc="1.21">nudus egressus es
ex utero matris tue,</ss> et memoriam quod nudus reuer-
teris illuc. Sed numquid qui exuit veterem ho-
nudus homo, quia eius indumentum est nouus homo,
et cum supra hoc indumentum non habeat indumentum
aliud. Quomodo non est nudus homo cuius indumentum
est nouus homo, Dominus scilicet Iesus Christus, secundum vocem
Apostoli dicentis: Induimini Dominum Iesum Christum? Nec mirum
si sic nudum non audeat serpens invadere, cum hec
nuditas serpentibus sit mors, et victoria qua
victurus est. Secundum hoc autem quod aspis obturat au-
rem ne audiens incantatorem egrediatur de
cauerna, signat eos qui verba predicacionis audire
contempnunt, qui, sicut in Iob xxi. scribitur, <ss book="Iob" loc="21.14">dix-
erunt Deo recede a nobis, scienciam viarum tuarum
nolumus.</ss> Harum aspidum diuersa sunt genera et
diuerse cauerne. Quarumdem enim cauerna est despera-
cio, aliarum nimia de misericordia confidencia, aliarum
opinio vite prolixe, aliarum vero delicie carnis,
aliarum autem opinio quod falsa sint que de futuris
premiss et penis predicantur. In prima cauerna
fuit Cayn, qui dixit: <ss book="Gn" loc="4.13">Maior est iniquitas
mea quam ut veniam merear.</ss> Hec cauerna, scilicet des-
peracio venie, cauernata est de iniquitatis
magnitudine. De secunda cauerna voluit exire
occultantes se in ea qui dixit in Ecclesiastico
2: <ss book="Ecclus" loc="5.5-6">Noli esse sine metu, et ne adicias pec-
catum super peccatum, et ne dicas: miseracio Dei
magna est, multitudinis peccatorum meorum miserebitur.</ss>
Hec cauerna, scilicet nimia confidencia venie, ca
uernata est de magnitudine remisse misericordie, que
non solidatur rigore iusticie. In tercia cauerna
putavit se tutum qui dixit, Luce: ¶<ss book="Lc" loc="12.19">O anima!
Habes multa bona reposita in annos plurimos. Re-
quiesce, comede, bibe, epulare.</ss> Sed cauerna
cavurnata est de pulvere, scilicet huius vite fragili-
tate, nec est quo glutinetur puluis ille nisi
false opinionis uacuitate, inopinate cadens,
opprimit inhabitatorem sicut prime cauerne con-
cameracio tandem opprimit suum inhabitatorem,
ruens ob sue magnitudinis molem. In
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95979 List
quarta cauerna molliter cubatum qui dicunt, Sapiencia
2: <ss book="Sap" loc="2.6-9">Venite, fruamur bonis que sunt, et vtamur
creatura tanquam in iuuentute celeriter. Vino pre-
cioso et unguento nos impleamur, et non pre-
tereat nos flos temporis. Coronemus nos ro-
sis antequam marcescant, nullum pratum sit quod
non pertransit luxuria nostra. Nemo sit exsors luxurie
ubique relinquamus signa leticie.</ss> Huius cauerne
<te>studo ex mollibus et fluidis est arcua-
ta, ideoque instabilis et fluxa, et cito euani-
da. In quinta cauerna latitant qui dicunt Ecclesiastico
2o: <ss book="Ecclus" loc="3.19">Vnus est interitus hominis et iumentorum, et
equa vtriusque condicio, et nichil habet iumento
habet amplius, et Sapiencia 2o: Non est refrige-
rium in fine hominis, et non est qui agnitus
sit reuersus ab inferis, quia ex nichilo nati su-
mus, et post hec erimus quasi non fuerimus.</ss> Huius
cauerne testudo ex false opinionis fantasia, ideoque
sicut et predicte quatuor cito euanida, sic
et secunda, que laxa est ex remissione, siue
soliditatis rigore. Ideoque hiis evanescen-
molliter sed et tute recubare, exponuntur
intemporiei et ingruenti tempestati, super-
uenietque illis repentinus interitus. In hiis
itaque cauernis latitantes vocem incantato-
ris, hoc est predicatorum, audire contempnunt, ob-
turantes aures suas, ut in Psalmo dicitur: <citation source="Enarationes in Psalmos" locus="57.10, 66.10" author="Augustine">Peccatis
presentibus velud terra, et preteritis velud cauda.</citation> Potest
eciam terra esse, qua vna auris aspidis amor
voluptuosorum presentium, et cauda, qua reliqua
auris obturatur, timor gravioris pene im-
posterum. Scientes enim quod seruus sciens voluntatem
Domini sui et non faciens vapulabit multis, creden-
tesque per ignoranciam se fore aliquatenus excusa-
tos, leuiusque puniendos, uolunt intelligere
ut bene agant. Has autem aures deoptura-
rent, si agnoscerent qua falsa et brevis, quantis-
que amaritudinibus si repsersa respersa volup-
tas transitoria, et quam uera et longa, nullisque
dicitur: Torrente voluptatis tue potabis eos, et si
eciam agnoscerent quod affectata ignorancia non
sit excusatoria, sed pocius accusatoria. Hii ita-
que tales ad talia comminacionum tonutrua
illis sapiencia intonet per os Salomonis, Parabolis 2:
<ss book="Par" loc="1.24-32">Vocaui et renuistis; extendi manum me-
am et non erat qui aspiceret; despexistis omne
consilium meum, et increpaciones meas neg-
lexistis. Eqo quoque in interitu uestro ridebo,</ss>
et subannabo cum vobis quod timebatis e. Cum irruerit repentini talis
vulorum interficiet illos, et prosperitas stultorum
perdet illos." Iterum Parabolis [5] <ss book="Prv" loc="5.23">Peccator morietur quia non
habuit disciplinam et multitudine stulticie deci-
pietur. Parabolis ii: Doctrina bona dabit graciam in itinere
contentorum vorago. Et item eodem: Egestas et ig-
nominia ei qui deserit disciplinam. Qui autem
adquiescit arguenti glorificabitur.</ss> In Osee 4:
<ss book="Os" loc="4.6">Quia tu scienciam repulisti repellam te ne sacer-
docio fungaris mihi. Ysaiae 5: Propterea captivus
ductus est populus meus quia non habuit scienciam, et no-
biles eius interierunt fame, et multitudo eius
siti exaruit, etc. Idem, et si Non est populus sa-
piens, propterea non miserebitur eius qui fecit eum,
et qui formavit eum non parcet ei. Sapiencia 3: Sa-
pienciam et disciplinam qui abiecit infe-
lix est. Vacua est spes eorum et arbores sine fruc-
tu, et inhabilia (vel inutilia) opera illorum sunt.</ss>
Ioannis 37 Qui novit Deum audit nos huiusmodi super
carnalis et homo non percipit ea que sunt Spiritus Dei stulticia, etc. Enim ille:
Qui ergo non vult audire peccatores caritatis,
profecto ille Deum nosce, neque ex Deo esse cogno-
scitur, quia caritatem, quam ergo homines Deus exercuit, imi-
<commentary relatedtext="Dictum 140" locus=""> Cupiditas est amor immoderatus adipi-
scende et retinende pecunie cum scilicet pro pecunia
adipiscenda vel retinenda preceptorum Dei vult
as facere transgressionem. Hoc semper habet manum
porrectam ad accipiendum, collectam ad dan-
dum. Oculum habet insaciabilem, sicut dicit Scriptura, quia
insaciabilis est oculus inuidet cupidi. Quicquid
enim videt, cupit. Et dicit penes se, <ss book="Ex" loc="20.17">Vtinam hoc
meum esset, cum dicat Dominus econtra, Non concupisces rem
proximi tui.</ss> Per affectum enim iusticie concupiscendum est
de omni re ut eius sit cuius esse debet. Sunt autem quidam
qui in rebus alienis desiderant se iustam
habere possessionem, et fingit sibi iniquitas se
nihil velle iniuste, cum vellet in omni re habere ius
possidendi illam, non considerans quia iniuste appetit
ius in re aliena, et ita per consequens iniuste appetit se
iuste possidere rem alienam. Iniuste enim et male
ius et iusticiam talem appetit. Non enim debet quis
appetere ius in re aliena nisi cum condicione
quod eius ius vel possessio in re illa in nullius vertatur
iniuriam vel dispendium. <ss book="3 Rg" loc="21.17-28">[3 Reg. 21:17-28] Achab cupivit ius
empcionis in vinea Naboth, sed non curavit
utrum voluntarie an inuitus et coactus vendi-
disset eam Naboth. Non est autem iusta possessio
titulo empcionis et vendicionis cum emens
timore, uel aliqua coactione, uel fraude, com-
pellit vendentem ad rei sue vendicionem.</ss>
Neque igitur res aliena debit, iniuste appeti, sed ut
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95980 List
predictum est de omni re concupiscendum est ut eius sit cuius esse
debet. Econtra cupidus omnem esse rem suam cupiat,
quantoque plura possiderit, tanto plura sitit, ad mo-
dum ydropici, qui quanto plus bibit, tanto plus si-
ti cruciatur. Natura enim anime est vt nullo saciari
possit citra summum. Nec ini aliquibus cum summum
bonum inuenit requiem aut delectacionem sine
tristicia appetit. Appetit autem in re amata
inuenire quietem et sine omni tristicia delectacionem.
In nullo igitur citra summum bonum adepto inuenit
quod appetit, sed inuento ibi defectu eius quod ap-
petit amplius irritatur ad appetendum, et mouetur
ad querendum et inveniendum quod appetit. Sed
quia rem quam appetit semper querit ubi non est , scilicet
quietem sine tristicia in rebus creatis mutabilibus
adeptis, numquam reperit quod querit. Quod
queris ergo, o cupide, querendum est, sed non vbi queris ibi
querendum est. In summo et incommutabili bo-
no quod queris querendum est, non in mutabili
et transitorio. Non mireris itaque si animam tuam
non saciant ista transitoria, quia naturaliter vult saciari
veritate stabili. Hec autem transitoria sunt; vani-
tas mutabilis. Cibus anime in sui similitudinem alte-
rat animam que cibum recipit. Cum igitur pro cibo
recipit inania, quanto plus hec recipit, tanto
esurit. Amor eciam habendi omnis excogitat
calliditates et omnes dolos quibus pecunia
adquiri et retineri, et pro illa adipiscen-
da et retinenda, nullum genus iniuriarum aut
facinorum abhorret. Plerumque namque cupit et
machinatur mortem patris seu, quorumlibet et
uti, <ss book="Ecclus" loc="10.9-10">Avaro nihil scelestius; nihil iniquius quam amare
pecuniam.</ss> Ipsa quoque laudacio largitatis
et detestacio tenacitatis plerumque solet esse
signum dictiur cupiditatis. Dum enim nihil aut parum
adhuc possidet, cupiditas largientem, uel pocius
prodigalitatem quasi largitatem, laudat vt
eius effusione aliquid cupide capiat, et
succentetur largitati quasi tenacitati, et quod minus quam
vellet ab ea recipit. Cum autem postea plura
possiderit cupiditas iam non potest esse sicut consue-
uit aperta laudatrix largitatis vel prodigalitatis
quasi largitatis, quia sic aperte redargueret se de
vicio aperte tenacitatis. Sed iam parcitatem
largitatem vocat, et veram largitatem censet
effusionem. Signum itaque cupiditatis vix fal-
libile est in paupere rebus largitatis copiosa
laudacio tenacitatis exuberans detestacio.
Quid autem auaro miserabilius, qui seruus est
pecunie cum naturaliter deberet dominari mundo? qui
tantum laborat ut tirranum se violenter opprimen-
tem confortet? Quid amencie similius quam
laborare ad hoc ut inimicus vires sumat?
Item, ad quid opes congregaret ex quibus con-
gregatis semper es egencior, sicut dicit Philosophus, Multis
Multis...indigencia (2 lines down)] is this a quote from Boethius, De consl phil.?
egent qui multa habent, et ex magna copia
nascitur magna indigencia. Idcirco, quia multa
exiguntur ad multa tuenda, minus habendum
est ut minus desit. Item, ad quid affligit se cu-
pidus in adquirendis hiis in quibus fruc-
tum non capiet? ex hiis et in Iob 27 <ss book="Eccles" loc="5.9">Qui
amat si divicias, sicut scribitur, fructum non capi-
et ex hiis. Et in Iob 27, Si portaverit quasi ter-
ram argentum, et sicut lutum preparavit vestimenta,
paravit quidem, sed iustus uestietur illis, et argentum
innocens diuidet.</ss> Immo non solum non capiet
ex hiis fructum, sed malum, Ecclesiastici .ii., <ss book="Ecli" loc="5.12-13">Diuicie ser
uate in malum domini sui, pereunt in afflictio-
ne pessima, etc. [Ecclesiastici] .1. Qui aurum
diligit non iustificabitur, et qui insequitur consump-
tionem ex ea replebitur. Multi sunt in auro
casus, et facta est in specie illius perdicio illorum.</ss> Perdicio erorum a-
uari auibus repacibet comparantur quod propter
cupidiatem quam habent totul quiblibet possidenti non
possunt similis commanere. Vnde auibus popter auitatem
prodandi nec ipsis inter se conuenit et ideo decli-
nant sibi copulari refugit enim amaricia pluri-
<commentary relatedtext="Dictum 127" locus=""> De superbia que est amor excellencie proprie.
nascitur inuidia amor, scilicet depressionis aliene
hic est amor ut alius qualitercumqe deprimatur
ex hoc nascitur velle deprimet alium. sed cum res
duplex habet esse vnum in seipso aliud in alterius
cognicione velle deprimere alium potest dupliciter
diuidi in voluntatem scilicet deprimendi alium
in se ipso et hoc est odium et voluntatem depri-
mendi alium in alterius cognicione uel opinione
que voluntas cum fuerit mentis rationalis maxime
si vertitur in habitum mala qualitas mentis est
que dicitur iudicium detractionis. Hec enim voluntas
expleri non potest nisi per verba et alia signa
bonum alterius vertentia uel diminuentia
diminum uero uel vertere bonum vnius in alterius
opinione quia non potest fieri nisi verbis aliis verborum
vicem supplentibus detrahere est quidam enim
non possunt verbo aliquo alio metu vicem
verbi supplente bonum alterius diminuunt vt-
respondit cum scolaris assidens cachinno idem
risu uel alio metu signat et innuit alterius
oppositionem uel responinam nullam esse et quandoque
ipsa facies inmmobilitates et in capucium
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95940 List
sub mentione innuit quod alterius opinio uel responsio
non et vigna attenta audicione ut igitur
loquelam per nutus sub nomine verbi cum verbum
comprehendam detrahere nihil aliud est quam bonum
vnius in opinione alterius quantum in se est verbis
deformare. Detractor igitur non inmmeritus dicitur
deo odibilis. Similitudo namque est per se ami-
cabilis et contrarietas per se odibilis deus autem
verbo suo omnia formata doformat per se igitur detractor
contrariatur deo et ideo per se deo odibilis huius penam
debet deus in Numeis pestilentiam sicut enim scribitur <ss book="Nm" loc="4.1">Usque-
quo detrahet mihi populus iste feriam eos igitur
pestilentia.</ss> est autem pestilentia subita corruptio
ex aceri corrupto et que pena equior quam
ipsum corrumpi aere corrumpit [...] aeri
corrupto verba enim prolata sunt aer ictus Sententia
maliciosa in verbo pestilentie et qualitas aeris
est vide ergo qualis est detractio cuius auia
est superbia cuius mater est inuidia cuius frater est odium
cuius proles est lecticia de sinistra opinione
de alot progenita cuius pena pestilentia cuius
officium verbo transitorip et malicioso deformare
quod formator omnium verbo eterno et beniguissimo
formauit. Si quis vir studiose circuirit
vt acuto gladio in ortis optima queque abscin-
derit fructum et virenciores et magis fructi-
eciam per templa et quod decentius et pulchrius
figuratur in ymaginibus esse sanctorum festinan-
tius acumine gladii amputaret nonne vir
talis insanus indicaretur aut sacrilegua uel
eciam funibus et cathenis eum conpescerent
vel a societate hominum expollerent. Cur non
igitur magis detractor funibus compescitur uel ut
sacrilegus ab hominum societate expellitur
qui circumueniens non per quemuis ortum sed per
paradisum signa sua quasi gladio acuto opti-
ma queque fructuum bonorum operum accindunt ra-
decentius et pulchrius est in ymaginem dei
sanus uel sacrilegus iste conpescendus uel obici-
endus quanto virtutes spirituales et sancta
opera precellunt fructus et arbores coporales
quanto ymago viua trinitatis precellit yma-
ginem ligneam uel auream eius licet sancti
Quid vero sunt quit ne videantur detrahere ipsam
detractionem aliqua specie boni velare nituntur
et uel a laude incipiunt sermonem suum uel
laudatores appareant sed per aduersatiuas
conuictiones commiscent occulte laudis dimi-
nutionem uel a quocumque incipiunt et sub
spe dolentium et consequerentium aliorum bona dimi-
nuunt uel ipsum ibi uolunt detrahere coram aliis
increpant ut sub specie correctionis et obiurga-
tionis detrahant et sic sub palio honestatis
vicium detractionis colant de hiis dicit Salomon
<ss book="Ecl" loc="10.11">Si mordeat serpens in silencio, nihil eo minus
habet minus qui occulte detrahit.</ss> talium occulte
detrahentium typum bene gessit maria soror
moysi cum sub specie corruptionis per ethiopissa
fratri suo detraxit qua corrupta ad non irato
nubes recessit tabernaculo et ipsa apparuit
candens lepra et eiecta est de castri vi per de
primo cur recessit nubes qui simulant vnum et
faciunt aliud ficti homines solent appelari
sed sicut scribit spiritus sanctus discipline effugiet a tali-
ergo receit columpna hoc spiritus santus refici-
gerium protectio et sustentatio. Quid est mirum si
spiritus sanctus non protegat hominem qui sub specie donorum
spiritus sanctus dona spiritus maligni tegunt in
carne leprosi variis et adulterius color eminet
candor amicablis laudis uel conpascientis
conquestionis uel iuste correptionis sed respergitur
sparsum lucide calore et putredine liuide de-
tractionis leprum enim gerit occultus detractor
in ore et mente multo peior et quam gessit Maria
in corpore orans pio ea Aaron dicit nescit
hic sicut mortua et quasi abortiuum quod proicitur de
vulva abortiuum fetus est proiectus de vulua
nondum animatus affectio bona per sermonem esse preten-
dit occultus detractor fetus est de vulua mani-
festatus Sed quia caret bonitatis veritate et vi-
ta gratie non viuus sed examinus proiectus affectio
eciam diminuendi bonum alicuius cum patent in animo
exprimitur quod viua et formata de vulua proce-
dit. Cum vero hec affectio inexpresse exprimitur quasi
mortua et informis nascitur sed examinus
et infomris fetus proiectus cui non est abhomina-
tio quis non statim nauseat et vehementer
abhominat si viderit propeter hoc dicit Salomon: quia ab-
hominatio hominum destractor et non solum hominum sed et
deo est abhominabilis detractio hoc enim saris in
nintur cum subditur de maria si compresset patris
eius in faciem ieus, etc. Spuere namque solemus
in ea que abhomiamur hec species detractionis que
lepre comparatur quanto pretendit velamentum
honest affectionis tnto occultius et perniciosus
alios inficit quosdam sinistra suspicione
quod consimilter detrahendi imitacione ne ergo
alios inficiat talis leprosus extra castra cum maria
est eiciendus hec est ab hominum societate separan-
dus. Hoc enim mors monet Salomon dicens <ss book="Pr" loc="24.21">cum
detractoribus non commiscearis quoniam repente con
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95941 List
consurget perdicio eorum.</ss> Collige ergo que sit occulta
detractio morsus est serpento in sylentio
spiritus sancti fugacio lepro contagio informis fetus
aborsio deo et hominibus abhominacio cui debe-
tur a castris dei exlusio et repentina perdicio
hec tam deforme malum si uis dissipare. Au-
di Salomen <ss book="Pr" loc="25.23"> Ventus aquilo dissipat pluvi-
as, et facies linguam tristis detrahentem.</ss> Quin
facie fauendi verbis dis detrahentis applau-
dit. Quid autem quam fomentum oles olei submini-
vero faiet tristi sibi duplicem detractionem ostendit
quod in pulsu venti frigidi nubilia detractio-
nis alterius hominum obfuscantia dispergit
Qui igitur faicem tristem detrahentibus non pre-
tendit ipsis consentit cum possit malun in-
peditus non impedit secundum vocem apostoli simul
cum destratore dignus est eterna morte. O quam
terribile est istud pauci sunt qui licet ipsi non detra-
hauit quando detrahentibus faciem fauentem pretend-
dant absit huius fauoris perniciosa consue-
tudo vt igit vicium detractionis permias in alio.
ostende detrahendi per faciem tristem animum non
fauentem et cicra verborum eius lubricum per au-
res ingressum sopi aures tua spinis ut sen-
tiat statim puncturas tue corruptionis hoc vici-
um perimat in te ipso de bonis factum fraterna
<commentary relatedtext="Dictum 77" locus=""> Pupilla est pura cordis intentio in Deum,
siue ipsa intelligencia, pusilla per humilitatem,
pura per interiorem virginitatem, ut puella,
in qua apparent omni rerum ymagines, quia
omnium similitudines sunt in intelligencia, et tamen
hoc non videt in ea nisi sui ymaginem, quia omnis
res exemplar est homini ad videndum. In moritu-
ro autem ad tribuum non apparet pupilla, quia in mor-
tuo, in triplici concupiscencia obscurata est
mentis intelligencia. Pupilla, medius scilicet oculi punc-
tus, vbi est vis videndi, triplici humore cir-
cumdatur, sic intelligencia sana fide, spe et caritate.
Deinde septem donis Spiritus Sancti, uel septem virtutibus
principalibus, velud septem tunicis. Palpebre, que
muniunt ne pulvis incidat, sunt meditacio
ortus et occasus rerum labilium, et meditacioni
ortus et occasus proprii. Hec enim prohibent pulue-
rem temporalium ne incidat in amorem intelligencie
nostre, quia <ss book="Ecclus" loc="7.40">memorare nouissima ru et non pec-
cabis in eternum.</ss> Ipsiusque ortus rei aspectus quasi pal-
pebre est aspersio, occasus rei quasi palpebre
Mansio pili palpebrarum sutn cognite punctio-
nes afflictionum que sunt in hiis temporalibus
in quibus non est nisi vanitas et afflictio spiritus.
Oculus autem ininfrigidabilis est, quia intelligencia pre-
dicto modo munitam non ledit frigus mun-
dane tristicie, sed delectat frigus, quod est privacio
ardoris concupiscencie. </commentary>
<commentary relatedtext="Dictum 77" locus=""> Calore solis eleuatur vapor de ter-
frigidam aeris regionem, ipsa frigiditate tam
regionis medie quam sue naturis proprie congregatur
et inspissatur, reditque ad terram pluuia.
Congregatus autem et inspissatus, dum sursum sus-
penditur, nubes est. Nubes itaque Christum
significat, ut in Ysa.: <ss book="Isa" loc="19.1">Ecce Dominus ascendit
super nubem levem.</ss> Et Spiritus Sancti protectionem, n
Euangelio: Et nubes lucida obumbrauit eos. Et
obscuritatem scripturarum, ut in Psalmo: <ss book="Ps" loc="17.12">Tene-
brosa aqua in nubibus aeris.</ss> Predicatoribus
itaque bene congruit nubis generacio. Calor namque
solis gratia est Spiritus Sancti qui, tangens affectum
terrenis deditum et amarum, sperans cum paulatim
a terrenis, sursum eleuat celestium desiderio.
Quantoque plus sursum a terrestri calore relinquitur
et infrigidatur et adunatur vi congregatiua
superioris regionis et nature proprie. Quanto enim aliqua
plus sunt celestia, tanto magis unitatem ap-
petunt. Cum autem fuerit, et a terrenis sursum
manendi sursum, non solum in se sed in aliis,
ipsis inferioribus in verbis doctrine se influit,
vt terra compluta, et calore solis tacta, iterum eua-
poret, vaporque ascendat in nubem. Hoc est
vt corda irrorata verbis doctrine, et calore
gracie attracta, sursum ascendant celesti de-
siderio, et priuata calore terrestri, adunentur
in nubes sicut et nubes corporales, pluunt
vt regenerentur. Sed hoc habent differens, quod pluendo non
minuuntur. Hee itaque nubes, sicut dicit Gregorius,
<citation source="Glossa Ordinaria?" locus="" author="">pluunt verbis, coruscant miraculis, donant
minis.</citation> Nubes semper sunt in motu, et quo
flat ventus, eo eunt et nubes. Ita et predi-
catores, quomodo s eos inpellit Spiritus Sancti instinc-
tus, eo discurrunt ad predicandum. Et si quandoque
quiescant corpore, numquam tamen ab hoc discursu
quiescunt desiderio. <ss book="Ez" loc="1.12">Vbi enim erat spiritus impe-
tus illuc pariter et rote gradiebantur.</ss> Habent
infixum cordi illud sapientis: <ss book="Pr" loc="6.3">Discurre,
festina, suscita amicum tuum.</ss> Nubes eciam
superius habent superficiem spericam et inferius
cauam; in lateribus autem nullam manentem
figuram, sed secundum tempora se semper variantum.
Et quid est hoc nisi quod superior ratio cauo
celi, hoc est complexui diuini amoris, se con-
format, et inferior ratio incauitate am-
plexantis amoris subditos sibi continet? x
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95942 List
Proximis vero, qui, in quantum proximi sunt, a lateris
sunt, pro loco et tempore se varie conformant.
Hanc variam diuersis conformationem habuit Apostolus
quoque vmbraculum est ab estu solis. Sic et predica-
tores ab estu ipsius Dei nos protegunt, sicut
fecit Moyses, qui inter Deum iratum et populum se
interposuit medium dicens: <ss book="Ex" loc="32.31-32">Aut dimitte eis
hanc noxam, aut dele me de libro quem scrip-
sisti." De hiis nubibus dicitur: <ss book="Is" loc="60.8">Qui sunt isti qui ut
dabo nubibus meis ne pluant super eos im-
brem. Hiis nubibus pluit Dominus super vnam civitatem
et non super alteram. Amos 4. Hii enim habent
potestatem claudendi celum nubibus ne pluat.</ss>
<commentary relatedtext="Dictum 79" locus=""> Ignis aliquando zelum Dei exprimit, aliquando Spiritum
Sanctum, aliquando caritatem, aliquando cupiditatem, aliquando
maliciam, aliquando intellectum, aliquando tribulacionem, aliquando
iram, aliquando voluptatem. Zelum Dei notat cum dicitur:
Deus ignis consumens est. Spiritum sanctum cum dicitur
in igneis linguis super apostolos descendisse, vbi eos lucem
sapiencie illustrauit. Caritatem signat, ut est illud
in euangelio: <ss book="Lc" loc="12.49">Ignem veni mittere in terram, quid
volo nisi ut ardeat.</ss> Cupiditatem, enim ut in
Exodo: <ss book="Ex" loc="35.3">Non succendetis ignem in omnibus habita-
culis vestris per diem sabbati,</ss> hoc est ignem cupi-
ditatis in cordibus humanis siue in conventicu-
lis uetat ascendere. Maliciam signat per incur-
uacionem cordis ad inferiora, de quo igne dicitur:
Ignis aduersarium consumet. Sicut enim ignis
mentem inuoluit. Tribulacionem signat, ut in Psalmo:
Igne nos examinasti, et alibi: Consumam vos
igne ire mee.</ss> Voluptatem signat et libidinis
ardorem vt est illud: <ss book="Os" loc="7.4">Omnes adulterantes sicut
carbo ignis ardens corda eorum.</ss> Item ignis
intellectum signat in sacris eloquiis bonum, vt ibi:
Sermo Domini clipeus igneus sperantibus in eum, ma-
lum, ut in Leuitico de filiis Aron, qui obtu-
lerunt ignem alienum Domino et ibi consumpti sunt.
Ut autem sciamus quomodo ignis tam diuersa signat,
considerandum est que sint ignis proprietates, et
que ignium genera. Est itaque ignis simpliciter
dictus leuissimum corporum, ascendens sursum,
gans. <citation source="Etymologiae" locus="19.6, 2-5" author="Isidore">Nichil quod pene est quod non igne ef-
ficiatur. Alibi argenti enim aurum, alibi argentum,
alibi plumbum, alibi minimum alibi pigmenta facit
alibi medicamenta facit igne lapides in
era soluuntur; igne ferrum significatur ac do-
matur, igne aurum perficitur, igne cremato lapi-
de sementa et parietes ligantur. Lapides ni-
gros ignis coquendo candificat, ligna can-
dida vrendo obfuscat, quia calidum in humido
nigrum et in sicco album facit, carbones enim
pruna fulgida nigros facit, de lignis du-
ris fragiles, de putribilibus imputribi-
les reddit, stricta soluit, soluta restringit,
dura mollit, mollia dura reddit. Habet me-
dicaminis vsum Nam sepe viri prodest. Pestilen-
cie quoque, obscuracione solis que contrahitur,
auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit
primis ignibus, aliud secundis, aliud terciis. Habet quoque
alius vsui humano, aliis qui in iudicio apparet
diuino, siue qui de celo fulmen asstringit, siue
qui de terra per vertices montium eructuat.
Ignis quoque ductus quod nichil gignitur ex eo.
Est enim inviolabile elementum assumens cuncta que
rapit.</citation> Est et ignis triplex: Alius vitalis et fo-
uens, alius nociuus non tamen plene corrumpens,
tertius vero destructiuus corrumpens. Est eciam ignis
lucens non vrens, et est lucens et urens, et
est vrens et non lucens, ut ignis iehenne.
Ignis quoque iste communis semper in motu, et non rect-
us est, sed acutus, quasi linqua circumstancia lam-
bens. Ignis itaque simplicissimum corporum, per
sui simplicitatem signat Deum, [...] caritatem,
intellectum etiam scripture, quia quodlibet horum simplex est
natura. Aut simplicitate cordis nos informat,
vt simus cum Iob, simplices et recti. Et senci-
amus <ss book="Sap" loc="1.1">de Domino in simpliciatet et bonitate
cordis</ss> queramus eum, ambulemusque confi-
denter. Quilibet eciam horum leuissimum est. Dicitur autem leue
et quod ui sua suppremum tenet locum, et quod
ui sua sursum nititur. <ss book="Ps" loc="112.4">Dominus autem excelsus
super omnes gentes.</ss> Caritas eciam sursum ten-
dit, vnde ad Corintheos primo, .13.: <ss book="1 Cor" loc="12.31">Adhuc excelsiorem
viam vobis demonstro," et ad Eph. .3.: Super-
eminentem sciencie caritatem.</ss> Similiter scriptura
sursum ducit, Erat enim rotarum altitudo.
Quodlibet istorum congregat homogenia et segregat sing-
enea, quia animam distractam et dispersam per
hec terrena, eisque quodammodo adunat et
recolligit in se, et a commixtione certius segre-
gat. Nichilque est quod non efficiat ignis iste,
quia causa ei quod nullum esse habet in creaturis aliquid
comproportionale efficit in nobis Deus Spiritus et
caritas, et scripture intellectus. Omnis igitur creatu-
ra aliquid habet exemplar honesti quia hone-
stum per quodlibet dictorum in nobis efficitur. Est enim
in moribus hominum mundus quidem intellec-
tualis. Consumit autem iste ignis non id quod est,
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95943 List
set id quod non est, peccatum scilicet, cum econtra ignis concu-
pisciencie id quod est consumat, quia ab esse ad
minus esse hominem inflammando trahit. De prio-
re igne dicitur Ysa. .33.: <ss book="Is" loc="33.14">Quis ex uobis habitabit cum
igne devorante? De secundo, Iohelis .1.: Ignis come-
dit speciosa deserti, et flamma succendit omnia
ligna regionis.</ss> Lapides in era soluit cum
duriciam philosophorum infidelium in sonoritatem pre-
dicacionis et perseveranciam conuertit. Es enim so-
norum est et durabile. Duricia quoque mentis
postea hiis ignibus domatur et mollitur, et
ditoris. Item, duricia mentis lapidee hiis
ignibus cremata vertitur in cementum, quia in
colligamentum discordium et diuisorum in unum
pacis vinculum. Sicut crematus, Paulus vertebatur in
cementum colligans discordes, Iudeos scilicet
edificacionem, per totam epistolam ad Romanos.
Tale cementum sunt qui concordiam fraternitatis di-
ligunt. Isti ignes nigros peccatis candificant
virtutibus, et candentes splendore prosperi-
tatis mundane vertunt ingritudinem peni-
tencialis tristicie. Faciunt nigram animam per
merorem et habitum penitencialem, set tamen intus
formosam. Humidos quoque per fluxum fluide
concupiscencie nigrificant in habitu penitencie.
Siccos vero ab hoc fluxu candificant vir-
tutum nitore. Duriciam eciam quorundam vertunt
hii ignes in consideracionem fragilitatis proprie,
se fragiles. Faciunt eciam de hiis qui con-
stercore suo, extracto humido concupiscencie in-
putribiles, qui iure ponantur in fundamentis ecclesie
velud carbones, qui propter imputribilitatem
in fundamentis poni consueuerunt. Et Quid
stricta soluit, soluta stringit, nisi quod aua-
ros soluit in largitatem, prodigos redigit
ad moderamen. Que infra modum coartantur
dilatat in modum que supra modum effunduntur.
Contrahit in modum omnes herbas viciorum ma-
las collectas in latitudinem memorie velud in
ut fiat ipsa anima magis fertilis ager fertilis,
cuius odor sit <ss book="Gen" loc="27.27">odor agri pleni cui benedixit
Dominus.</ss> Occurrunt eciam isti ignes pesti, que
provenit ex solis obscuracione. Solis est per lune
interposicionem et hoc est cum mundialium mutabili-
tas inter Christum, solem iusticie, et animam diuidit.
Ex qua divisione nascuntur pestes innumere, quibus
predictos ignes manifestum est auxiliari. Gignuntque
hii ignes primis calefactionibus homines
a mundo bene utentes, secundis calefactionibus
homines a mundo se exuentes et mundum labi-
lem contempnentes. Terciis vero tam exutos in spon-
si amplexibus suauiter quiescentes. Ignes hii
vitales sunt, lucent, et temporate calefaciunt.
Nihil quod sit assumunt, sed solum id quod non est,
scilicet peccatum; et hec assumpcione non est a defectione
inesse prouectio. Ignis autem tribulacionis urit
quidem affligendo, sed tamen lucet et sanat. Ig-
nis vero concupiscencie Ignis vero concupiscenice videtur quod
corru m pit, nec lucet, sed obfuscat, spirat
tenebrasque. Seemper quoque hii ignes boni
quod spirituale est autem eo in sui similitudi-
nem conuertunt, sicut ignis separat elementa scilicet superiora
a terreno incombustibili. Sunt autem quedam tota
conuertibilia in naturam ignis, nisi in combustione
habentia cineris. Sic homo totus, hoc quod conditus
est, configurabilis est ignibus spiritualibus,
nec remanet cinis, nisi in quantum aglutina-
uit sibi per concupiscenciam hec terrena que alie-
<commentary relatedtext="Dictum 81" locus=""> Cervus signat viros sanctos Deum deside-
rantes. Vnde Psalmus: <ss book="Ps" loc="41.2">Sicut ceruus desiderat
ad fontes aquarum</ss>; cervi patriarche. vnde in
[...] , de Christo, filio patriarcharum: <ss book="Cant" loc="8.14">Fuge dilecte
mi, ab hinnuloque cervorum.</ss> Cervi apostoli. Unde:
Vox preparantis cervos. Cerua caro Domini: vnde
in Salomon <ss book="Pr" loc="5.19">Cerua carissima et gratissimus hin-
nulus. Cerue apostoli. Vnde in Iob: Numquid
nosti tempus ibitum aut parturientes ceruos
considerasti?</ss> Cerui apo tau ceraton, id est a corni-
Isidore, Etym 12.1.18 apo tau (απο ταυ)] recte, a potu MS
Hii serpentum inimici cum se grauatos infirmitate
presenserint, spiritu narium eos de cauernis,
exeunt et superata per uicie veneni eorum pa-
bulo reparantur. Cum autem eos spiritu narium
permoti, ad fontes aquarum quanto possunt velo-
citate festinant. Amant enim aqua dilecti
purissimaque atque saciari. Dictamnum herbam
ipsi prodiderunt. Nam eo pasti excuciunt
acceptas sagittas. Mirantur autem sibilum
fistularum, <citation source="Etymologiae" locus="12.1.18-19" author="Isidore">Erectis auribus acute audiunt, sub-
missis nichil. Si quando immensa flumina uel maria
transnatant, capita clunibus precedencium super-
ponunt, sibi inuicem succedentes nullum laborem
ponderis sentiunt.</citation> Cerue paulo ante partum
purgant se quadam herba que seselis dicitur. Est-
que istud animal primo innoxium, postea uelocissimum,
spinosa transiliens et in summis montibus habitans.
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95944 List
More itaque ceruorum predicatores maxime oportet esse
innoxios, ut possint dicere cum Psalmista: <ss book="Ps" loc="25.1">Ego autem
cum innocentia mea ingressus sum.</ss> Sintque inno-
centes non virium imbecillitate, aut animi fa-
tuitate, sed non nocendi sapienti voluntate.
Unde eis dicitur: <ss book="Mtt" loc="10.16">Estote prudentes sicut serpen-
tes et simplices sicut columbe.</ss> Et alibi:
<ss book="1 Cor" loc="14.20">Nolite pueri esse sensibus sed malicia estote
parvuli.</ss> Secundo, sint velocissimi, ut sicut docet
Iacobus: <ss book="Iac" loc="1.19">Veloces ad
discurrendum. Sicut docet Salomon: discurre,
festina suscita amicum tuum.</ss> Veloces ad
volandum, ut sint de hiis de quibus dicit
Ysaias.: Qui sunt isti qui ut nubes volant? Sint
etiam veloces ad spoliandum et predandum, ut
sit <ss book="Is" loc="8.3"> [nomen] eorum Accelera, velociter spolia de-
trahe</ss> Delectari eciam debent potu aque lim-
pidissime, de qua dicitur: <ss book="Is" loc="55.1">Omnes sicientes veni-
ad me et bibat.</ss> Sed caveant ne dum bi-
bant pedibus suis eam perturbent. De qualibet
dicit Ezechielis .34.: <ss book="Eze" loc="34.18">Cum purissimam aquam biberetis,
reliquam pedibus vestris turbastis, et oues mee
hiis que conculcata erant pedibus vestris pas-
cebantur.</ss> Quod exponens Gregorius dicit: <citation source="Regula pastoralis" locus="1.2" author="Gregory the Great">Aquam
limpidissimam pastores bibunt cum fluenta
veritatis recte intelligentes hauriunt. Sed ean-
dem aquam pedibus perturbare est sancte medi-
tacionis studia male viuendo corrumpere.
Aquam eorum turbatam pedibus oues bibunt
cum subiecti quique non sectantur verba que au-
diunt, sed ea sola que conspiciunt exempla
prauitatis imitantur, que dum dicta sitiunt que
per opera pervertuntur, quasi curruptis fontibus in poti-
bus lutum sumunt.</citation> Quid est autem quod spinas
transiliunt, nisi quod huius mundi diuicias, que habent
punctiones solicitudinum, contempnunt, sci-
entes quia omnia hec non nisi labor et af-
flictio spiritus. Et quid est quod hiantia transiliunt,
nisi quod vicia, que sunt defectiones et vacu-
itates, non amant, audientes illud Apostoli:<ss book="1 Io" loc="2.15-16">No-
lite diligere mundum, neque ea que in mundo
quia omne, etc.</ss> Hii habitant in summis moncium, in
celsitudine scilicet virtutis contemplacionis intelligencie
scripture, de quibus dicitur: Montes excelsi cervis.
Audiunt enim illud consilium angelicum: <ss book="Gn" loc="19.17">In monte
salvum te fac.</ss> Cornua autem virtutes sunt,
in quibus sibi ipsis et carni supereminent. De
qua super se eminencia dicit Ieremias in Trenis:
<ss book="Lam" loc="3.28">Sedebit solitarius et tacebit, quia leua-
bit se supra se.</ss> In cornibus quoque carni supere-
minent dum per virtutum continentiam car-
nis curam non faciunt in desideriis. Et nota
quod animalia que habent cornua non habent dentes in
superiori mandibula, quia virtutum eminencia pre-
diti, licet habeant in exteriori correpcione et odio vi-
cii mordacitatem quasi dentem in mandibula
inferiori, carent tamen omni mordacitate in racionis
affectu superiori, diligit affectu interiori quem quasi la-
tat correpcione mordaci. Quid est autem
quod herba commesta sagittas de corpore excutit ante-
quam infixe mortem generent, nisi quod medica-
mento penitencie excutiunt peccata. Peccata mea Domine
quasi sagitte infixa sunt in me, sed antequam
uulnera generent in me, [cf. liturgy? cf. Ps. 6:3] sana me Domine" medicamento penitencie Deus
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95945 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95946 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95947 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95948 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95949 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95950 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95951 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95952 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95953 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95954 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95955 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95956 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95957 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95958 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95959 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95960 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95961 List
videtur tanto defector et non proprinquus esse
cognoscitur. Item quanto maiori experientia
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95962 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95963 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95964 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95965 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95966 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95967 List
</commentary> tuam ¶quam vitam mori mali times male
<commentary relatedtext="Dictum 50" locus="Ps 46.6"><lemma>Ascendit Deus in
iubilacione.</lemma> Filius Dei, a sinu Patris,
dit in sinum Virginis, ibi assumens veram
naturam, assumptam hodie subleuauit super
ordines angelorum ad dexteram Patris. Quapropter
oportet nos quorum naturam tam sublime sus-
tulit, spiritualiter secuti, et corda nostra cum ipso
spiritualiter ferri sursum. Ipse enim capud nostrum
et nos membra eius, ligata cum capite vernis
fidei et dilectionis. Unde, si membra illi colligata
[simus] hiis neruis, ad ipsum attingimus
eius celsitudinem et gloriam ascensionis
tangere nec ex contactu affigeantur iocun-
ditatis qualitate. Quomodo autem letanter gau-
dendum sit nobis in capitis nostri honore et sub-
limacione ex nostri possumus perpendere conside-
racione. Si aliquis nostrum hodie sublimare-
tur in regem, soli capiti illius diadema im-
poneretur, et tamen in capitis honore et corona-
cione omnia menbra honorarentur. Manus vero
coronatur sed tamen in coronacione capitis ho-
noratur. Et si manus sensum haberet et intellectum,
honori capitis congauderet, et se in capite
quodammodo sentiret et gauderet coronatu.
Similiter arbor in cacumine solo viret et ex
virore et flore cacuminis tota arbor deco-
rata, ita ut si sentiret uel infima radix
gaudere[t] se quodammodo ornatam virore et
flore cacuminis. Quanto magis igitur oportet nos
sentire nos sublimatos et decoratos in ho-
dierna capitis nostri sublimacione, cui coniun-
guntur forciori nexu quam aliqua radix arbo-
ris cacumini, uel aliquod membrum corporale suo
capiti, quia nexus nostra fides et amor est, a quo
non separabit nos gladius, vel persecutio, neque
mors, neque vita, neque instancia, neque futura,
neque creatura aliqua. Signum igitur est quod cum
est quia spirituali gaudio capitis non sentit
honorificacionem. Iocundandum itaque nobis
est in capitis nostri celsitudine talique io-
cunditate quod nec plenius possit exprimi,
nec intus contineri, ut ascensio capitis in
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95968 List
membrorum sit iubilacione. Movere cum predictis
nos potest in iubilacionem si consideremus naturam
nostram, que terre habitacione neque fuit indig-
na, in celum hodie esse subleuatam. Quando
enim omnis caro corruperat viam suam , et Dominus
diluuio, humana natura indigna fuit habitacio-
et infime et tenebrosissime et strictis-
sime. Hodie nulla eadem natura recepta est celi
celsitiduine et amplitudine et precellen-
ti claritate. Preterea ordo iste angelicus qui
hominem ab paradisi egressu ingressu terrestris.
Hodie vero omnis ordo angelicus cum inexpli-
cabili exultacione in paradiso celesti. Ho-
benedictionem dedere. Sicut enim in veteri testamento
campus suscepit benedictionem, Sic per primici-
as masse nostre in Christo oblatos tota latitudo
humane nature graciam accepit benedictionis. Nam
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95969 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95981 List
https://t-pen.org/TPEN/canvas/95982 List